282 5 Geologie. 
en voor de eilanden in de Soenda-zee, als bijv. Banka, Billiton. Singkep, enz. 
Het grootste gedeelte van al dat land draagt het karakter van een schiervlakte 
en ligt slechts weinig boven den zeespiegel, terwijl hier en daar heuvels, be- 
staande uit gesteenten, die tegen erosie meer weerstandbiedend zijn, zich meestal 
met zachte glooiingen uit het lage terrein verheffen. Alleen voor de kuststrook 
van Java, op welk eiland vulkanische werkzaamheid het land telkens van vorm 
deed wijzigen en ophoogde, geldt deze beschrijving in mindere mate. 
De zeer weinig geaccidenteerde oppervlakte van den bodem der Soenda-zee 
zet zich als ’t ware voort op het omringende land. Langs de kust van West-Borneo 
zou een terugtrekken van de zee tot een diepte van niet meer dan 10 vaam 
talrijke eilanden met de kust verbinden en de nog bestaande schiervlakte van 
West-Borneo met haar eigenaardige zacht glooiende monadnocks sterk vergrooten, 
zonder dat dan eenig kenmerk in het terrein zou kunnen doen onderscheiden, 
wat nimmer zee was geweest en wat zoo juist weer tot land zou zijn geworden. 
De eilanden in de Soenda-zee, zooals bijv. Billiton en Singkep, maken den- 
zelfden indruk. Zij vertoonen zoo sterk het beeld van terreinen, die door de aan- 
wezigheid van hardere kernen iets in rijpheid van erosie bij hun omgeving zijn 
ten achter gebleven, dat als vanzelf het denkbeeld opkomt West-Borneo met 
Banka, Billiton enz. te verbinden en het geheele gebied der Soenda-zee op te 
vatten als een ondergedompelde schiervlakte, uit welke de tegenwoordige eilanden 
als meer weerstand biedende kernen zich nog eenigzins verheffen. 
c. Aanduidingen van daling en ontbreken van sporen van opheffing 
aan de kusten der Soenda-zee. 
Aanduidingen van daling van de kusten der Soenda-zee of, wat in dit ver- 
band hetzelfde is, van rijzing van den zeespiegel, zijn duidelijk aanwezig. 
De wijze, waarop de groote slibrijke rivieren van Sumatra en van Borneo in 
zee uitmonden, is kenmerkend. Zoowel het ontbreken van delta’s als het aan- 
wezig zijn van wijde, trechtervormige mondingen — zeer opvallend bijv. bij de 
Sampit — en van groote diepten in den benedenloop der rivieren wijst op posi- 
tieve strandverschuiving. 
Slechts één rivier, de slibrijkste van allen, de Kapoewas, heeft het tot het 
vormen van een delta, die echter bijna niet in zee uitsteekt, gebracht. 
De kustlijn is op vele plaatsen sterk ontwikkeld en diep ingesneden. Talrijke 
zoo groote als kleine eilanden liggen veelal nabij de kusten. Aan de westkust van 
Borneo zou een daling van den zeespiegel van 10 vaam een tachtigtal eilanden !) 
met het vaste land verbinden. Deze eilanden bestaan niet uit jonge aanslibbings- 
producten maar uit vaste gesteenten, veelal graniet; zij bezitten denzelfden geolo- 
gischen bouw als het vaste land van Borneo, Het zijn heuvelgroepen, die door de zee 
1) Al deze eilanden zijn op de topographische kaart van West-Borneo 1 : 200 000 met af- 
zonderlijke namen aangeduid. Niet in rekening gebracht zijn de alluviale lage eilanden, die 
bij de monden der rivieren, met name in de Kapoewas-delta, door stroomverlegging veelal 
ontstaan en ook wel weer eens verdwijnen, evenmin klippen of rotsen en koraaleilanden. Het 
juiste cijfer is 82. 
