De hedendaagsche bezinkingen in de zeeën van den Oost-Indischen archipel. 339 
koraalzand) komen in groote hoeveelheden alleen in de nabijheid der Duizend- 
eilanden voor, en dan pas weer oostelijk van de zandplaat, die van Z.O. Borneo 
in zuidwestelijke richting zich uitstrekt tot halverwege Java. De kleimonsters langs 
de kust van Java bevatten alle plagioklaas en het is aannemelijk die kleiën te 
beschouwen als producten afkomstig uit de vulkanische aschrijke terreinen van 
Java, van daar afgevoerd door rivieren en daarna over het zuidelijk deel van de 
Java-zee verspreid. 
In de zuidelijke helft van de Java-zee ontbreekt kwartszand, zelfs fijn zand, 
in de bodemmonsters, terwijl in de noordelijke helft vulkanische bestanddeelen 
niet voorkomen. Het grovere en fijnere kwartszand en de zanderige leem, die de 
noordelijke helft van den bodem der Java-zee samenstellen kunnen bij de tegen- 
woordige ligging van de kustlijn moeilijk ondersteld worden door rivieren van 
Borneo, Billiton, Banka en Sumatra te zijn aangevoerd, omdat dikwijls fijner 
materiaal dichter bij de kust en grover verder daarvan af werd gevonden. Wel 
kan men de samenstelling van den bodem in het noordelijk deel van de Java- 
zee begrijpen zoo men daarin ziet een verdronken land met in het algemeen 
kwartsrijken bodem, zooals in Borneo, Billiton en Banka met haar rijkdom aan 
graniet en zandsteen gevonden wordt. 
Deze veronderstelling strookt geheel met wat hierboven is medegedeeld 
omtrent de vermoedelijke wijze van ontstaan van de Soenda-zee. 
Bijzonder duidelijk is volgens MOnHRr het niet-aangeslibte type bij de mon- 
sters van den zeebodem langs Banka. Deze zijn soms arm aan; maar meestal 
vrij van kalk, daarentegen rijk aan kaolien en ijzerconcreties in celligen typischen 
landvorm, welke concreties in zandgrond gevormd zijn. Zulke bodems wijzen 
volgens MOHR er op, dat men daar met verdronken land of hoogstens afgeslagen 
land te maken heeft. 
Van het overblijvende deel der Soenda-zee, namelijk van de Zuid-Chineesche 
Zee, is in Buitenzorg een soortgelijke bodemkaart in bewerking als die, welke 
hier van de Java-zee is afgebeeld. Uit hetgeen mij omtrent die kaart bekend is 
maak ik op, dat ook daar de bodemmonsters steun geven aan de opvatting, dat 
de Zuid-Chineesche Zee evenals de Java-zee in relatief recenten geologischen 
tijd is ontstaan door het onderloopen van een lage landvlakte. Leemig zand en 
zandige leem komen op den bodem op vele plaatsen ver van de tegenwoordige 
kustlijn voor. De rivieren van Sumatra hebben vulkanische bestanddeelen, som- 
tijds weinig vermengd, tot op vrij groote afstanden van de tegenwoordige kust 
van Sumatra, dus tot ver in het niet-vulkanische gebied, gebracht. 
Een algemeen kenmerk van alle bodemmonsters uit de Java-zee schijnt te 
zijn, dat zij arm zijn aan overblijfselen van organismen. 
2. De bodem van de Sahoel Bank. 
Op de Sahoel-bank zijn eenige bodemmonsters opgehaald door de Challenger, 
namelijk op de stations 188, 189 en 190 (zie kaart VII) resp. uit diepten van 51, 
5l en 89 M. De bodem bestaat op die drie plaatsen uit groen slib, d.w.z. terrigeen 
slik, groen gekleurd door een aanmerkelijke hoeveelheid glaukoniet, als korrels, 
die dikwijls steenkernen zijn van kleine organismen, vooral van Foraminiferen. 
