352 Geologie. 
aanneemt, getijstroomen te zijn, die zooals bekend is in sommige straten tusschen de 
Kleine Soenda-eilanden aan de oppervlakte van het water een zoo groote snelheid 
bezitten, dat het voor de stoomschepen der Gouvernements Marine (type Condor), 
die vooral ten doel hebben bewindsmannen of troepen in tijden van nood of 
onrust zoo snel mogelijk te brengen naar de plaatsen, waar hun tegenwoordigheid 
wordt vereischt, niet mogelijk is er tegen op te stoomen !). 
Bij straat Manipa en ín de straat tusschen de Minehassa en Biaroe denkt 
TYDEMAN aan drempelstroomen, die van uit de Molukken-passage de homotherme 
watermassa resp. in de bekkens der Banda-zee en der Celebes-zee vernieuwen 
(zie p. 121 van dit werk). 
Hoe dat ook zijn moge, in ieder geval houden deze buitengewoon diepe 
zeestroomen de sedimentatie plaatselijk volkomen tegen. Dat is geologisch een 
belangrijk feit, omdat hierdoor een mogelijke wijze wordt aangetoond van het 
ontstaan van een stratigraphisch hiaat in een serie van afzettingen zonder dat 
eenige wijzigingen in de verhoudingen tusschen land en zee ten opzichte 
van elkaar daarvoor noodig zijn. Nog verdient hier het merkwaardige feit ver- 
melding, dat de Siboga in de Ceram-zee bij een korring in diepten van 1633 
tot 1304 M. recente rifkoralen, met mangaan omkorst, opbracht. De geologische 
beteekenis van deze vondst is reeds op bladzijde 332 in het licht gesteld. 
Wanneer men de hierboven beschreven afzettingen, die tegenwoordig in de 
zeeën van den Oost-Indischen Archipel bezinken, vergelijkt met de marine sedi- 
menten in vroegere geologische tijdperken in dat gebied gevormd, kunnen daar- 
uit eenige gevolgtrekkingen gemaakt worden omtrent de geographische gesteldheid 
van den archipel in die tijdperken. 
Carboon en Perm, de oudste tijdperken waaruit marine afzettingen in den 
archipel tot nu toe met zekerheid bekend zijn, geven slechts afzettingen uit 
ondiepe zeeën te zien. Men mag aannemen, dat toen een groot deel van den 
archipel met zijn omgeving uit land bestond en de zee in dat gebied nergens 
een groote diepte bezat. 
In de Trias werd dit anders. De zoogenaamde Tethys-geosynclinaal die 
reeds in den Perm-tijd was aangelegd,-ontwikkelde zich in het Mesozoicum 
krachtiger. In de Midden-Trias breidde de zee zich uit en werd op vele plaatsen 
zeer diep. 
Trias, Jura en Krijt zijn gekenmerkt door het voorkomen van diepzee- 
afzettingen in vele plaatsen van den archipel. Ontkalkte diepzeeafzettingen als 
Radiolariet, het aequivalent van de recente Radiolariën-slib en roode kleischalie, 
het aequivalent van de recente roode klei, komen o.a. in de Trias voor in Timor, in 
de Jura in Timor, Rotti en Borneo en in het Krijt in Timor. JONKER ontdekte 
in Midden-Timor zelfs geheel plastische door diagenese nog nagenoeg niet 
veranderde roode diepzeeklei met mangaanknollen en tanden van haaien en 
1) Inlandsche zeilvaartuigjes overwinnen dien stroom gemakkelijk en laten het stoom- 
schip der Kompanie ver achter zich, wat voor het prestige der Kompanie niet dienstig 
is: een uiterlijkheid, die evenwel, zooals zoo vele anderen, niet te licht behoort geteld te worden 
in Insulinde. 
