De bezinkingen in de zeeën met onrustig bodemrelief. 353 
andere Elasmobranchii van boven-cretaceïschen ouderdom, die nagenoeg niet te 
onderscheiden is van recente roode diepzeeklei. Daarnevens komen in groote hoe- 
veelheid kalksteenen met Radiolariën, en minder veelvuldig kalksteenen met Ra- 
diolariën en Globigerinen en ook zuivere Globigerinen-kalksteenen voor. Evenwel 
werden deze pelagische afzettingen niet overal in den archipel te gelijk en ook 
niet gedurende het geheele Mesozoicum voortdurend afgezet; integendeel, het 
bodemrelief van den archipel schijnt steeds onrustig en aan belangrijke wijzi- 
gingen onderhevig geweest te zijn. 
Op het eiland Timor komen in de Boven-Trias afzettingen van sterk uiteen- 
loopende faciës voor, naast diepzeeafzettingen ook die der ondiepe zee en echte 
kustafzettingen, zooals bijv. rifkalken. Zij zijn waarschijnlijk oorspronkelijk op 
groote horizontale afstanden van elkaar gevormd en eerst later door bergvormende 
‚ bewegingen in elkaars nabijheid gebracht en hoog boven zee verheven. 
En terwijl in het zuidelijk deel der Molukken de contrasten in het relief sterk 
en aan sterke wijziging onderhevig waren, was dit in het noordelijk deel der 
Molukken in veel mindere mate het geval en het is twijfelachtig of het daar 
in het Mesozoicum wel tot de vorming van diepzeeafzettingen is gekomen. BROUWER, 
dien wij hier grootendeels volgen, stelt die twee gebieden tegen over elkaar 
door te spreken van de Timor-geosynclinaal in ruimeren zin en de Noord- 
Moluksche geoantiklinaal in ruimeren zin !). 
___In eoceenen tijd schijnt het relief van den bodem van het oostelijk deel 
van den Archipel veel rustiger te zijn geworden. Diepzeeafzettingen van eoceenen 
ouderdom zijn nog niet gevonden, integendeel hebben de eoceene kalksteenen 
het karakter van kustafzettingen of van afzettingen uit een ondiepe zee. In het 
Jong-Tertiair, met name het Mioceen, bereikten de orogenetische bewegingen hun 
hoogtepunt en werd in hoofdzaak de zeer ingewikkelde tektoniek met overschui- 
vingen geschapen, die op Timor, Ceram en anderen eilanden is aangetoond. Er 
zijn geen aanduidingen van het bestaan van groote reliefverschillen in dien tijd. 
In laat-plioceenen tijd begint het onrustige bodem-relief, met sterke tegenstel- 
lingen van hoog en laag, dat het oostelijk deel van den archipel thans kenmerkt, 
zich te ontwikkelen, welke ontwikkeling gedurende het Plistoceen voortging en 
ook heden nog nog niet is beeindigd. 
Alles te samen genomen, mag men zeggen, dat het algemeene beeld, hetwelk 
de oostelijke helft van ‘den archipel thans aanbiedt, met zijn groote afwisseling 
van land en zee en een sterk geaccentueerd bodemrelief, ook voor vroegere 
geologische tijdperken in groote trekken zou kunnen gelden. Nu eens was het 
bewegelijke geosynclinale gebied uitgestrekter en veroverde de zee terrein, zooals 
bijv. in jurassischen tijd, toen een groot deel van Borneo tot het geosynclinale gebied 
behoorde, dan weer trok de zee zich terug. Somtijds was nagenoeg de geheele Archipel 
misschien door de zee bedekt, waarvoor de {zuiver pelagische afzettingen zonder 
terrigene bestanddeelen van Trias, Jura en Krijt op Borneo en Timor pleiten, terwijl in 
andere tijden het land waarschijnlijk weder een grootere uitbreiding had dan thans. 
1) H. A. BROUWER. 8. p. M. 
23 
