Kustbeschrijving van den O.-l. Archipel. 
Bij de beschouwing van een overzichtskaart van Nederlandsch Oost-Indië, 
waarop de diepten in kleuren zijn aangegeven, treft dadelijk het groote verschil 
in bouw tusschen de verschillende gedeelten van den Archipel. 
In het Westen een plateau, dat zich om de Z. en ZO. uitstrekt van Achter 
Indië, steil uit den Indischen Oceaan oprijst aan de West- en Zuidkusten en dat 
Sumatra, Java en Borneo draagt, van den vasten wal en onderling gescheiden 
door de ondiepe straat Malaka, het Z. gedeelte der Chineesche zee en -de Java- 
zee. In het Oosten een van Australië om de Noord afstekend plateau, dat zich 
aan de Noordzijde steil verheft uit den Stillen Oceaan en waarop Nieuw-Guinea 
en de Aroe-eilanden liggen, onderling en van Australië gescheiden door de on- 
diepe Arafoerazee. Daartusschen een inzinking, waaruit Celebes, tal van plateau’s 
met eilandengroepen en losliggende eilanden zich aan alle zijden steil verheffen 
uit de diepste bekkens van den Archipel. De Westgrens van dit laatste gebied, 
dat de verbinding vormt van den Stillen met den Indischen Oceaan, zijn de 
Celebeszee, de straat van Makasser, de Balizee en de straat Lombok; aan de 
Oostzijde wordt het begrensd door de smalle, diepe voor, welke in een boog 
loopt ZO. van Timor, buiten langs de Sermata-, Tanimbar-, Kei- en Watoebela- 
eilanden tot beN. Ceram en door de Halmahera zee. 
Deze onderzeesche, onzichtbare formatie houdt natuurlijk verband met de 
zichtbare. De Westkust van Sumatra en de Zuidkust van Java zijn over bijna de 
geheele uitgestrektheid steil, de NO. en Oostkusten van Sumatra, de Noordkust 
van Java en de West- en Zuidkusten van Borneo daarentegen zeer vlak. 
De groote bergketen, welke het eerste eiland in zijn geheele lengte door- 
snijdt, ligt dicht aan de Westkust, verheft zich daar tot zeer groote hoogte, en 
daalt aan de Oostzijde glooiend af naar een breede laagvlakte, doorsneden door 
machtige rivieren, welke groote hoeveelheden slijk afvoeren. 
Op het veel smallere Java naderen de bergen de Zuidkust bijna overal dicht. 
Aan de Noordkust vindt men daar een om de Oost steeds smaller wordende 
lage strook, doorsneden door rivieren, welke veel vaste stoffen naar zee dragen. 
Borneo is het rivierenland bij uitnemendheid van den Archipel. Op het 
gebergte in het binnenland, waarvan slechts enkele uitloopers de kust bereiken, 
ontspringen de diepe en breede stroomen, welke in alle richtingen het eiland 
doorloopen en geweldige hoeveelheden modder medevoeren. 
