757 
sis productus cum quo ey processu vesicatorio pen- 
dere potest confundi nequeat. 
Horum vesicatoriorum, quorum actio gradatim 
potest moderari, opposito primitivo agendi modo ri- 
te perpenso, perutile primum in illis casibus tan- 
tummodo expertum fuit, in quibus activi stimulicu- 
tanei topica adplicatio indicatur ut inde integro sy- 
stemati propagetur; secundum e contra quod veluti 
seroso-Iymphatica emissio considerari potest, utile 
quam maxime; ut experientia docuit illis in casibus 
evadit in quibus topica lymphatica secretio plus mi- 
nusve abundans sine ulla irritatione promovenda sit, 
scilicet Iymphatica concretio solvenda sit aut miti- 
ganda vel, ut dicam, quaedam lymphaticae phlogo- 
ses sint prosternendae. Potest venena cum ipso cui- 
cumque parti etiam sensibilissimae, palpebris et ipsi 
oculi conjunctivae, absque minima sanguinea inflam- 
matione, minimoque dolore vesicam eflicere idque 
item cuicumque parti inflammatae, erysipelatis cen- 
tro, tumori inflammatorio etc. admeveri, quae pra- 
xis unquam morbum exacerbavit, sed plerumque e 
contra in morbis praecipue cutaneis mirabilia pro— 
duxit. 
Quae supra notavi ad horum praeparatorum, 
eorumque primitivum vel vesicatorium effectum spe- 
ctant; quod si partem epidermide destitutam non 
ad cicatricem, verum ad plagae suppurantis gradum 
ducere sit voluntas, observandum tunc occurrit rem 
omnium reliquorum phlogoseos vel naturae repara- 
tionis processum more consequi, et eodem ac in his 
consideranda esse stadia, ad hoc ratione tamen habi- 
ta, quod cutis, phlogistice vesicata novam epidermi- 
dem raro absque suppuratione efformat, dum e con- 
tra hoc fere semper vesicatorio aphlogistico evenit, 
quando liquidum in vesica contentum per ipsius pun— 
cturam absque laceratione fluat. Si medio fini sta- 
dium suppuratorium oporteat, hocque diutius dura- 
turum, tum summe interest attente distinguere duo— 
bus hoc posse modis obtineri quod stadium suppu- 
ratorium in id quod illi praecedit regrediatur, scilicet 
parti epidermide destitutae novus adplicatur stimu— 
lus ut a nova irritatione nova suppuratio efforme- 
tur; secundus vero modus secretioni suppuratoriae 
favendo absque artificiali stadii retrocessu obtinetur. 
Stimulantium chemicorum vel mechanicorum usus 
vario primo fini effectu concurrit, aliorum admini- 
stratio optime ad secundum perducit. Aut hoc me- 
dici perspicacitati non sufficit; principiorum ungnen- 
ta praefata constituentium peculiarem in systema cu- 
taneum vel electivam in quamdam organismi par- 
tem activitatem eorumque proportionem vel compo- 
sitionis modum etc. diligenter perpendere oportet 
aliter (ut quibusdam saepe evenit qui vesicatorio- 
rum medicationem extraneis negligenter committunt) 
phaenomena, quae in cujusdam morbi cursu in sce- 
nam prodeunt ab actione acri peculiari adhibitorum 
unguentorum prorsus pendentia, quae in circulatio- 
nem endermice translata eorum naturae proprios ef- 
758 
fectus gignunt, explicari non poterant vel aliis causis 
trfbuentur. Nonnullas revera habemus historias in 
quibus unguentum ex sabina tristissimerum effec- 
tuum in causam fuit, ut saepe etiam evenit de illis 
cantharidum, euphorbii, mezerei, summi-ammoniaci 
etc. quae omnes substantiae sine ulla convenienti pru- 
dentia plerumque adhibentur. Quae cum ita sint 
omnia illa unguenta exutoria proscribenda esse judi- 
co, quae per exosum commercium secreta adhuc in 
pharmacopoliis servantur, et sacrum esse medici of- 
ficium, dosim et unguentum circumstantiis, indivi- 
duis et morbis aptius praescribere, ad hunc enim 
tanti momenti finem nulla dari possunt praeparata 
officinalia sed tantum magistrales recentesque formu- 
lae quorum actionem neque tempus mutat, nequein 
pharmacopoliis decomponatur, ut facillime evenit de 
praeparatis originis organicae. 
Praeterea ut parti epidermide destitutae sim- 
plex stimulus admoveatur, substantia topicam actio— 
nein fantummodo exerente uti prae aliis debere ex- 
istimo, aliasque, quarum jam electiva et secundaria 
actio patet, illis tantum casibus reservari in quibus 
duplex esset indicatio ex. gr. topicum stimulum et pe- 
culiarem actionem in vias urinarjas obtineri a can- 
tharidibus creditur; cantharidina e contra ex meis 
experimentis, prout parva semper dosi, lymphaticas 
secretiones in adplicationis loco promovet, deleteri— 
am facultatem praecipue in spinalis medullae systema, 
si largior fiat dosis, exerere videtur; patent sabinae 
effectus in uterum et intestinum rectum, etiamsi parva 
dosi et endermice administretur. Mezereum eructio— 
nes cutaneas erysipelaceas facile promovet; quaedam 
gummae et gummi-resinae erythemata et eczemata vel 
alia, quod dici etiam potest de aliis multis substantüis, 
quas medicus prudens et observator optime ad opus 
convertere potest, in quibusdam praecipue chronicis 
cutaneis morbis pertractandis in quorum curatione 
saepe similia similibus prodigiosa occurrit observare. 
Sed de hoc argumento pauca adhuc bene per- 
acta experimenta habemus, nec observationes quae 
certis normis ad varios casus et momenta relativis 
statuendis satisfaciunt modus usque adhuc in admi- 
nistrandis vesicatoriis usitatus et morborum historiae 
in quibus vel utile velnoxium evasit vera exactitudi- 
ne percenseri absolute nequeunt, nee argumento uti- 
litatem afferre. Vesicatorium uno potius quam alio 
modo compositum, diversa ratione admotum, secus 
stimulatum et suppurans continuo factum nonnisi 
variam actionem exerere debebat. Quoties quidem 
obtineri credebantur effectus dum alii saepe etiam 
contrarii apparebant! Observationum congeries, sana 
perspicacitate, debitisque distinctionibus ad omnes 
circumstantias in moderandam remedii actionem in- 
fluentes relativis effecta, certis resultatibus tantum- 
modo ducere potest, certosque ejus administrationis 
modos ostendere. Duplici vesicatoriorum agendi mo- 
do ratione semel habita, distinctis casibus in quibus 
unum potius quam aliud sit admovendum, cumque 
pateat summi momenti esse ab unguentis exutoriis 
