S f ( 



Philosophica qiiaedam 



ifa celebrationem muneris quinquegenarii G. H. T-f^eheri, a consiliis piiblicis el archlatri. Med. et Chirnrg, DoS* 

 toris, Directoris colleg. sanitat. Slesvic. Holsat. Societal. Med. Hafn. Erlang, et societat. Phjs. Jenens. inembri ; 

 honorati, vir! emeritissimi P. F. O. Chiloaü edita a J. Ch. Goldbeck, Med. Dr. Altonae. 



Uisciplinariim viis totiiis conspectiim parandi to- 

 tiusque partes in uniim conjungendi seniper erat 

 ingenii humani Studium. Cui labori qualis respon- 

 derit successiis, doctrinarum Europaeanim liistoria 

 docet. Quid enim aliud quam quod erat et nunc 

 est, de scientia fieri potuit, cum scholaslicorum 

 gens culturam ipsius auctoritati infestam band ad- 

 mitteret? ITac in scientiarum (nominibus enim grnn- 

 dibus et inclutis nunquam carebant) coneregatione 

 vcra scientia (niathesis) semper relinquebatur. So- 

 lam doctrinam naturalem, qua naturam se sequi 

 simularent, in molem suani indii^estam detraxerunt, 

 quae in bominum gencra varic augebatur et misce- 

 batur. Attamen, quamquam a me nihil' perfecti 

 praestari posse probe scio, scholasticam aetatismeae 

 viril a me avertisse contentus sum. ., 



Distribuo igitur scientiam in noscer» et cog' 

 noscere. 



A, Noscere consistit in sensibus e.xternis. Ea sen- 

 suam vis regitur phantasia, judicandi vi cupi- 

 ditatibuique. Quidquid inde cnascitur, est 

 collecturn, coacervatum, inter se connexurn, 

 externa tantum cohaerentia constans, 



B. Cognoscere consistit in sensu interno. Homo 

 cognoscens explicat secundum seriem et ordi- 

 iiem, }iaud utens cupiditate, phantasia et judi- 

 candi vi, et unum, se ipsum evolvens, sese 

 ipsum formans, et necessitate constans eßicit. 



A. Noscendo gignitur historia ingenii , quae dedu- 

 citur 



i) in linguarum historiam. Huc pertinet 



a. Lingua planetae — naturae — firraum ilhid 

 atque immutabile cognitionis nostrae ideoque 



ingenii elementum — numerus. 



b. Lingua terrae nostrae incolarum, 

 3«« itn. *«(« X. 



quae quo- 



ris tempore eorum cuUurae gradum indi- 

 cat. Huc perlincnt inter alia omnia anima- 

 lia usqiie ad hominem animalis locum tenen- 

 tem. Qui hotno animalis eo constat, quod 

 omnia omnium hominis functionum physiu- 

 logicarum secundum ordinem nativum neces- 

 sariumque ad judicandi vim spectantium phae- 

 nomena prodal. Ille vero, in cujus ceteras 

 functiones earumque corapositiones cogitatio 

 atque numeratio valent, tanquam homo ex- 

 cultns cum superioribus functionum suaruin 

 gradibus existil. Hocce getius hominum cultu- 

 ra altiorc etiam functione, qua homo animalis 

 non ulitur, praeditum, civilisationem (quam 

 dicunt) quantum Geri potest per disciplinas, si- 

 bi parare potest, hominemque Europaeo modo 

 doctum praeparat. Civilisatione igitur cultura- 

 ■quc praeditus, liomo Europaeo modo doctus, 

 praestantiam sibl propriam animadvertit qui- 

 dcra , sed non cognovit, unde fluxerunt illa in 

 doctrinis illudia Europaea. 



a) In historiam philosophiarum, quae dividitur 



c. In historiam planetarum, quam dicimu» ma- 

 thematicam. 



b. In historiam nostri planetae, cui sensibus 

 extcrnis subveniendum est nomenque indi se- 

 iet astronomica, geologica, oinnino pliysica, 

 junttam antiquissimis aetatum praeteritarum 

 traditionibus. 



c. In historiam culturae terrae nostrae, maxi- 

 me in -traditionibus abstractionibusque positam, 

 seneuumque perceptionibus junctam. 



d. In historiam generis humani. 



a. In historiam summac antiquitatis ; 



ß. in historiam epochae proximae, »iv< rc-» 

 rum post diluvium factarum. 



63 



