34 Litterariſcher Anzeiger. 
1819. 
Nr. XITIII. 
Eenige lijdragen 
let de 
Gelchiedenis 
der 
Natuurkundige Weten[chappen 
in de Noderlanden, federt het jaar 1813. Bijeenver- 
zameld door het Natuur- en Scheikundig Genoot- 
fchap te Groningen. 
x Voorberigt. 
Het Lid Profellor Th. van Swinderen, deed den 
2 December 181 — na het houden eener voorlez:nz, be- 
vattende het onderwerp- eener geſchied nis der Natuur- 
kundige Wetenſchappen in ons Vaderland, federt de om- 
wenieling van 1813 — het voorſtel, om door het Genoot- 
fchap jaarlijks een bockdeel te doen nitgeven, hetwell, 
onder den titel van. Jaarboeken der Natuurkundige Weten- 
fehappen in de Nederlanden, hei merkwaardigſte bevatten 
zoud«, hetwelk er in dit vak jeder jaar in ons Vaderland 
mogt verrigt worden. > 
De Directie, in wier handen dit voorſtel van het Ge- 
nootſchap geſteld werd, hoe zeer overtuigd van denutlig- 
heid en belangrijkheid van zulk eene onderneming, wil. 
de echter liever, gedurende eenige jaren, eee proeye 
nemen, hoe ver het Genoodfchap het in dit opzigt zunde 
kunnen brengen; en het was uif die overweging, dat zij 
befloot, achter het verflag van 1818, de volgende Bijdra- 
gen te plaatlen, en wel nu in eens over de vijf verloo- 
ene jaren, omdat zij het tijdſtip van 1815 met den voor- 
Relier als een zeer gelchikt tijdpunt befchouwt, om daar- 
mede aantevangen, vornemens zijnde, dit jeder jaar te 
vervolgen over den dan verloopen tijdkring. 
Wij moeten bekennen, dat deze onze cerſte proef- 
neming zeer onvolledig is, en dat elk, die met de zaken 
eenigeins kundig is, op vele plaatſen aaninerkelijze ga- 
pingen zal ontlekken. Dan eensdeels met dit aan het 
— tijdverloop, waardvor vele zaken uit hat ge- 
heugen gaan. en auderdeels aan het ge:nis van alle vre- 
emde hulp worden toegefchreven; wee beletlelen, die 
wi) e wanncer wi) flechis de geſchiedenis van 
een jaar zullen te geven hebben, en wanneer wij ook 
van elders hulp hopen te ontvangen voor deze.onze on- 
derneming, veronderfitellen verminderd te zullen zien. 
— Ook zullen Wij dan gaarne de openingen aanvullen, 
die men ons in dit ons ſtuk mogt willen aanwijzen, ten 
einde zoo (door vereenigde krachten) op den duur iets 
meer volledigs te kunnen leveren, dat voor de Letler- 
kundige Gelchiedenis van het Vaderland belangrijk zou 
kunnen zijn. — 
I. Afdeeling. 
Maatregelen, door het Gouvernement genomen, ter 
be vorderiug en uitbreiding der Natuurkun- 
dige Wetenlchappen. 
Deze maatregelen bepalen zich voornamelijk tot de 
voortch eilten, vervat.in het Koninklijk befluit van den 
2 Aug. 1815, houdeide het Reglement voor het Hooger 
Onderwijs dezer landen, maar bij dit befluit werd er 
dan ook veel ten voordeele der Natuurkundige Weten- 
fchappen bepaald. a 
Op de Latijuſche fcholeu werd hel onder wijs ver- 
ander met de beginſelen der Wiskunde, die dus de 
jongelieden zoo veel te meer bekwaam maken, om het 
onderwijs in de Wis- en Naluurkunde op de lioogefchool 
met vrucht te kunnen bijwonen. E 
Te Fraueker en te Harderwijk, waar te voren Aka- 
demien beltaan hadden, werden Athensea opgerigt, die 
van Amſterdam, Deventer en Middelburg beveſtigd, en 
vrijheid gegeven om te Breda een te flichten; bepaald, 
dat op al deze plaatſen, in het vak der Wis-en Natuur- 
kundige We tenlchappen, onderwijs zal moeten gegeven 
worden in de Wiskunde, Natuurkunde Kruidkunde, 
Scheikunde, en vaftgefteld, dal het onderwijs in deze 
vakken, ler meer algemeene verſpreiding van [maak, be- 
Ichaving en geleerdheid, in het Neerduitſch moet gege- 
ven worden. 
De Hoogelchool van Utrecht werd herſteld, en z00- 
wel op deze als op de beide üverigen, Leyden en Gro- 
ningeu, werden de Wis-en Natüurkundige Wetenſchap- 
pen tot eene afzonderlijke faculteit verheven, en bij je- 
dere Hoogeſcheel daarin vier Hoogleeraren aangelteld, 
mel de bepaling, dat in deze faculieit jaar op jaar over 
de voornaamſte vakken derzelve Collegie zal moeten Wor- 
den gehonden. 
Nog werd er ten voordeele der Wis-en Natuurkun- 
dige Welenfchappen bepaald, dat niemand tot den graad 
van Candidaat in eenige faculteit kan worden bevorderd 
die niet bewijzen zijner kunde in de Wiskunde kan aan 
den dag leggen, niemand tot Doctor in de Theologie en 
in de kLetteren, die niet met vrucht de lellfen over de 
Natuur en Sterrekunde heeft bijgewoond, en niemand 
tot de Mediſche Studien tosgelatén die niet eerſt Can- 
didaat in de Faculteit der Wis- en Natuurkunde gewor- 
den is, noch tot den Predikdienft bij het Hlervormd Kerk- 
genoot[chap, die niet twee jaren met vrucht de leſſen 
over de Landhuishoudkonde heeft bijgewoond. 
De graad van Doctor in deze fachlteit werd gevor- 
derd van alle inlanders, Welke op een Profelloraat en 
Lectoraat in de Wis-en Naluurkundige Wetenlchappen 
aanlpraai maken. 
Ook ten opzigte van de maleriele fubfidien van het 
Akademiſch Onderwijs kregen de Natuurkundige Weten- 
fchappen groote voordeelen. Van het ſubſidie voor de 
Bibliotheken komt een derde ten behoeve der Natuur- 
kundige Wetenfchappen, terwijl ieder der overige facul- 
teiten flechts een vijide daarvan kreeg, na aftrek te we- 
ten, van de globale ſom, der benoodigde gelden voor de 
acta academiarum et ſocietatum in alle de talen, de jo- 
urnalen en Werken van algemeenen inhoud. Er werd 
bepaald, dat er bij alle lidogeſcholen een kabinet zou 
zijn van Natuurkundise infirumenten zoowel als van 
modellen der meeſt belansrijke zamengeſtelde werktni-, 
gen, van Sterrekundige Wwerktuigen, een Chemiſch labo- 
ratorium met ecne 200 ycel mogelijk volledige verzamc- 
ling van Chemilche infirumenten en van alles, watdaar- 
toe noodig is, een kabinet voor de Natuurlijke Hiforie 
der Dieren en voor de Austome Comparata der zelve, 
eene verzameling van iteeuloorten en mineralien, vooral 
met betrekking tot het geologiſche onderwijs, een krui- 
dtuin en eene verzameling van gedroogde planten, Om 
voorts deze verzamelingen algemeen nuilt:g te deen zijn, 
werd er bepaald, dat er van alle dezelve 5 
tarillen of Gatalogulfen wetenſckappelijk en Alphabetiſch 
gerang/chikt zouden voorhanden zijn. ; Br 
Ierwijl op alle de Hoogefcholen voor iederefaculleit, 
der Theologie, Regtsgeleerdheid en Geneeskunde, flechts 
een medaille Wordt uitgeloofd, kunnen er door die van 
Wis- en Natuurkunde te Leiden 5, te Groningen en te 
45 
