4? 



zoo wordt hot de vraag, of het eene deel het andere vormt, zoodat er 

 tussehen beide afhankelijkheid bestaat, of wel ontstaan de deelen slechts 

 eenvoudig na elkander." 



Een lang betoog volgt, waarin de mogelijkheid van het eerste wordt 

 bestreden, en de meening uitgesproken (§ 24), dat «niet alle deelen te 

 gelijkertijd ontstaan, maar één daarvan het eerste." En «van het ont- 

 staan van dit eerste deel is niet een orgaan de oorzaak, maar datgene, 

 wat van buiten het eerst den aanstoot tot beweging gaf." 



Met het laatste wordt ($§ 19—21) het sperma bedoeld, hetgeen »een 

 zoodanig bewegingsprincipe (ciyfyftv mi apx>)t' Toutvrtiv) bezit, dat, 

 wanneer de aanstoot tot beweging ophoudt , elk der deelen tevens leven 

 bekomt." (Dat ïff^/v\ns hier door «levend" mag worden vertaald , schijnt 

 mij uit hët verder volgende duidelijk te blijken.) 



Het valt, dunkt mij, niet te ontkennen, dat in het bovenstaande de 

 leer der epigenese opgesloten ligt. De volgende plaatsen — ik haal slechts 

 enkele aan — doen zelfs denken aan bekendheid met de successieve ont- 

 wikkeling, eerst van algemeene, later van meer specifieke karakters. 

 De ffeneiatione, II, § 35. 



» Want aanvankelijk schijnen alle zoodanige dierfoetus eene soort van 

 plantenleven te leiden; en eerst later is 'er bij hen sprake van de «i'ir^ij- 

 S>iriK>) \pvxv e n de votjtiki'i (woordel. : gevoels- en denkziel. Zie daarover 

 o. a. de inleiding tot aubert en wimmek's vertaling van bovengenoemde 

 verhandeling , p. 6) ; 

 en , ééne § vroeger : 



«Dat zij" (de kiemen van dieren), «de ip v X'l SpiTna] («voeding-ziel"; 

 waarom niet «het vegetatieve-levensbegiusel?) bezitten, is duidelijk;. .. . 

 maar gedurende het verder verloop der ontwikkeling moeten zij nog de 

 ip. aia$r}Tiicii (zie boven; »het animale-levensbeginsel") bekomen, krach- 

 tens welke zij dieren zijn. Want (?) het dier-worden en het mensch- 

 worden , en het dier-worden en het paard- worden geschiedt niet gelijk- 

 tijdig ; en bij alle andere dieren is het evenzoo ; want het einddoel eu de 

 voleindiging worden het laatst tot stand gebragt , en het einddoel der 

 ontwikkeling van alle dieren is hetgeen hen karakteriseert" (ro ïStov). — 

 «Als soort" zouden wij 'er willen bijvoegen. 



7 ) Pag. 24. Er is misschien geen vraagstuk in de gansche leer van 

 het leven , waardoor meer hypothesen zijn uitgelokt , dan het vraagstuk 

 der bevruchting. Het is bekend, hoe, reeds in 1789, blumknbach in 

 zijn werkjen «ueber den Bildungstrieb" schrijven kon, dat «DRéLixcoiur 

 alleen uit de schriften zijner voorgangers niet minder dan 262 ongegronde 

 hypothesen bijeen te verzamelen wist , welk getal door hemzelven we- 

 derom met één was vermeerderd." — En het is verwonderlijk, hoe men, 

 in tal van bespiegelingen over een voorttelingsvocht , zoowel door het 

 mannelijke , als door het vrouwelijke dier afgescheiden , verdiept , nog in 

 de 17e eeuw niet verder was gekomen dan tot het denkbeeld (zeer ten 

 onregte door hakvey uit zijne proefnemingen afgeleid) , dat het vrouwe- 

 lijke dier vruchtbare eijeren voortbrengen zou ten gevolge van den in- 

 vloed, dien het sperma bij de paring op zijn geheele organisme uitgeoe- 

 fend had. Eerst svai.lanza.ni zou, tegen het einde der vorige eeuw, 



