de vraag: wat eigenlijk dit sperma zij. Zijne werking wordt vergeleken 

 met hetgeen bij epicharmus opbouwing — ivoiKoMfinaiz — wordt ge- 

 noemd, «gelijk b.v. uit laster smaad, en uit smaad strijd voortkomt, iu 

 't algemeen zóó , dat van een eerste het begin der beweging uitgaat." In 

 het laatste geval nu ligt het bewegingsprincipe óf in de dingen zelven 

 (gelijk in het aangehaalde voorbeeld) óf daarbuiten («zooals in de kuns- 

 ten voor de kunstwerken en in het licht voor het brandende huis"). Tot 

 één van beide kategoriën nu behoort klaarblijkelijk het sperma : óf het 

 is stof voor het n-ordende , dus passief , 6f bewegingsprincipe , derhalve 

 actief Het zou echter ook beide kunnen zijn. 



Dat 'er echter alleen sprake kan zijn van de in het sperma aanwezige 

 kracht en beweging, volgt zoowel uit de theorie als uit de werkelijk- 

 heid ; onder andere bewijzen (hij geeft in verscheidene en daaronder ook 

 valsche) vinden wij ook dit: »Zoodra het wijfjen (der ei ;er leggende vis- 

 schen) zijne eijeren heeft gelegd, stort het mannetjen zijn sperma daar- 

 over uit, en die eijeren, waarop dit valt, worden vruchtbaar, maar de 

 anderen niet. Ontbreekt de aanstoot , in gewone gevallen door het sperma 

 gegeven , zoo is de ontwikkeling nul of onvolkomen. 



Aristoteles is echter nog verder gegaan, en zegt (§ 88): »Daar het 

 mannetjen den vorm geeft en het principe der beweging, het wijfjen 

 daarentegen het ligchamelijke , de stof, even gelijk bij het stollen der 

 melk, deze laatste de stof is , maar de leb datgene, waarin het principe 

 is bevat , evenzoo werkt hetgeen het mannetjen bijbrengt in het wijfjen." 



eerste jeugd , noch in den ouderdom , noch tijdens zw are ziekten voor- 

 handen: iu 't laatste geval uit zwakte; in den ouderdom, wijl de natuur 

 niet meer bij magte is, het voedsel genoegzaam te bewerken — Sia tö 

 in) TriTTTiiv ró iicavöv rijt' fvatv — , in de jeugd echter, wijl alle.-; 

 reeds opgebruikt is voor den groei." En vooral § GA : «Zoowel bij de 

 dieren als bij de planten is 'er , wat de productie van sperma betreft , 

 groot verschil , zoowel tusschen de verschillende diersoorten als ook t is- 

 schen die, welke tot dezelfde soort behooren ; b.v. tusschen den eenen 

 en den anderen mensch of tusschen den eenen en den anderen wijn- 

 stok ... . Eenigen leveren veel sperma; anderen weinig; nog anderen 

 in 't geheel geen, en dat niet uit zwakte, maar bij eenigen zelfs uit de 

 tegenovergestelde ooizaak. Want wat zaad had moeten worden, is aan 

 het ligchaam besteed: vele menschen namelijk storten minder sperma uit , 

 en zijn minder wellustig, wanneer zij corpulent zijn en veel vleesch of 

 eene grootere hoeveelhci l vet aanzetten. Daarmede te vergelijken is liet 

 verschijnsel, dat bij de geile wijnstokken voorkomt, die ten gevolge van 

 te overvloedig voedsel overmatig loof maken , op gelijke wijze als de 

 bokken, wanneer zij te vet worden, minder bespringen. Men zoekt ze 

 daarom magerder te maken , en noemt zulke wijnstokken naar dit bij de 

 bokken veelvuldig voorkomend verschijnsel, (ü/umv Si cai tu -ntpi rdc 

 rpaywSac t'tf.nré'KnvQ fl-u-oc. , «V Cu\ n)v rpotpijV k^v^piZovav , inti mi 

 oi rpayoi rriovic, ovtiq i'ittov r>\finv<Ttv' Sib /c«i TTpoXiirTvvovaiv aurovQ, 

 Kat Tui (ijUffe'Voi't' rpayav anU toÏ' 7ra^oi'<; tuiv rpaytov küXovoiv.). 



1- 



