10 



Het is eene onbetwistbare waarheid , dat de oude 

 Grieken , hoe groot zij zich ook hebben getoond in 

 hunne voortbrengselen van kunst, van stijl en van 

 wijsgeerig onderzoek , in de beoefening der natuur- 

 wetenschap met oneindig minder geluk hebben ge- 

 werkt. De vraag kan niet uitblijven : Wat mag 

 daarvan de reden zijn ? 



Er zijn 'er geweest , die gemeend hebben , de ver- 

 klaring te kunnen leveren met de bewering, dat te 

 weinig aandacht aan de waarneming geschonken 

 werd , en dat van die gelukkige combinatiën van 

 waarnemingen , die » observations provoquées" , waar- 

 aan wij gewoon zijn , den naam van proefnemingen 

 te geven, weinig of geen gebruik werd gemaakt; — 

 dat daarentegen te veel werd toegegeven aan de 

 alom heerschende voorliefde voor afgetrokken bespie- 

 geling. 



Al aanstonds zou hier kunnen worden in het mid- 

 den gebragt , — hetgeen door liebig voor weinige 

 jaren uitgesproken werd — dat » het experiment , 

 niet minder dan de berekening , slechts een hulp- 

 middel is voor het proces des denkens , — vergeeft 

 het germanisme in mijne vertaling! ■ — en dat, zal het 

 eenige beteekenis hebben , daaraan in elk geval en 

 met noodzakelijkheid de gedachte dient vooraf te 

 gaan". En in zooverre had hij regt, te beweren, 

 » dat een empirisch natuuronderzoek in den vulgairen 

 zin eigenlijk niet bestaat/' Zeker zouden , zonder 

 meer , de grootste rijkdom van waarnemingen , de 

 talrijkste experimenten nimmer tot de ontdekking van 

 ook maar ééne enkele natuurwet hebben geleid. 

 Maar met rede deed reeds whewell opmerken , dat 

 de Ouden wel degelijk hebben waargenomen en ge- 



