inenschelijk weten door hem was overzien , en de 

 grenzen daarvan voor altoos vastgesteld." 



Van dat standpunt tot dogmatisme is slechts ééne 

 schrede, 't Was niet genoeg , zichzelven te hebben 

 tot slaven gemaakt ; ook anderen moest hetzelfde juk 

 worden opgelegd. En , waar aan den eenen kant 

 met de meest mogelijke spitsvindigheid de woorden 

 van den gevierden wijsgeer naar de heerschende 

 denkbeelden moesten worden verwrongen , werd zijn 

 gezag* aan elke andere meening met bitterheid ont- 

 zegd. Ja zelfs zou de tijd aanbreken , waarin het 

 gezag van den godsdienst den heerschenden dwang 

 kwam versterken en iedere afwijking worden zou tot 

 ketterij. 



Wel heeft zich nu en dan eene beweging in te- 

 genovergestelde rigting geopenbaard: wèl hebben zich 

 b. v. stemmen doen hooren ten gunste van plato 

 vooral ; wèl hebben de theologen , met reden voor 

 zóó magtigen mededinger beducht, meer dan éénmaal 

 zijne werken ten vure gedoemd ; de plaats echter , 

 door aristoteles ingenomen , verloor hij niet , om 

 integendeel , door mannen als albertus magnus en 

 thomas aquinas op nieuw gecommenteerd , weldra een 

 standpunt te bereiken , gelijk nog nimmer door hem 

 ingenomen was. Toen zou het gebeuren , dat men 

 van de hoogleeraren der wijsbegeerte vóór hun op- 

 treden de verklaring vergde , zich naauwkeurig te 

 zullen houden aan zijne leer; toen werd bij konink- 

 lijk edict de overtreder een » homo temerarius , arro- 

 gans et impudens" verklaard, wiens werken behoor- 

 den te worden vernietigd. 



Maar ook toen reeds begonnen — eerst van de 

 zijde der mathematici — stemmen zich te verheffen , 



