65 



aan het lichtbeeldje. Had hier warmte-ontwikkeling plaats, 

 dan was er geen reden, waarom de warmere lucht zich bij 

 voorkeur naar één van de beide uiteinden der glazen buis 

 zou begeven bij dezen horizontalen stand. Daarom behoeft de 

 nulstand hier nog niet aan te geven, dat inderdaad geen warmte 

 werd ontwikkeld, wat misschien wel uit het volgende blijkt. 



Werd de buis verticaal geplaatst en dan lucht doorgevoerd, 

 dan vertoonde het lichtbeeldje een uitwijking van 0.70 c.M., 

 dus aanmerkelijk minder dan bij gebruik van het toestel, 

 maar toch altijd een kleine uitwijking. Werd de luchtstroom 

 in omgekeerde richting (van boven naar beneden) gestuurd, 

 dan bleef steeds de bovenste thermonaald iets hooger in 

 temperatuur en de uitwijking bleef 0.70 c.M. 



Nu ligt het hier voor de hand te meenen, dat dit tem- 

 peratuurverschil der naalden veroorzaakt werd door een 

 temperatuurverval van het water, waardoor de glazen buis 

 omspoeld was. Daarom werd dezelfde opstelling weer ge- 

 maakt, maar nu werd geen lucht doorgevoerd; was een 

 temperatuurverschil van het water oorzaak geweest van de 

 uitwijking bij de vorige proeven, dan moest deze nu even- 

 goed optreden; dit bleek nu echter niet het geval te zijn. 

 Het lichtbeeldje vertoonde nu geen uitwijking. 



In hoeverre er dus een physische oorzaak is, die verklaart, 



dat noodzakelijk onder en boven een temperatuurverschil 



moet ontstaan, wanneer zich lucht door een, met waterdamp 



verzadigde, ruimte verplaatst, is de vraag. Uit een zóó kleine 



afwijking als 0.70 c.M., aangevend een temperatuurverschil 



0.25 

 van slechts -r _ Q X 0.01° = + 0.03°, mag men deze gevolg- 



