— ONDERWF.RPEN UIT DE PHYSIOLOOIE EN BIOLOGIE DER PLANTEN. — 25 



in i.\cn knoptoestand te beschutten of hebben ook beteekenis voor het lokken 

 der insecten, die naar de bloem moeten komen, om de bestiiiving te be- 

 werken (hierover biz. 27 meer). De }.,'eslachtswerktLiif4en daarentegen zijn 

 direkt bij de zaadvorming betrokken. Dit zijn de meeidraden en de stampers. 



De eerstgenoemde hebben in hunne hehiihokjes liet stuifmeel, dat er in 

 de meeste gevallen na het openspringen als een fijn meelachtig stof uitkomt. 

 Is dit het geval, dan noemt men de helmknopjes rijp. De stamper bevat 

 in zijn vruchtbeginsel 1 of meer eitjes, die in zaden moeten veranderen. 

 Zulk een eitje bestaat in het algemeen uit een kern, die omgeven is door 

 een of twee vliezen, de eivliezen, die echter niet den geheelen kern om- 

 geven, doch op een plaats een kleine opening laten, het poortje, dat toegang 

 geeft tot den kern , waarvan een cel , vlak onder het poortje gelegen , groot 

 Is en kiemzak heet. 



Op het vruchtbeginsel zit een draadvormig deel, de stijl, die van binnen 

 hol is, terwijl de wand van die buis tepel- of draadvormige verhevenheden 

 bezit, het zoog. geleidend weefsel. Op dien stijl zit nog een deel, de 

 stempel. 



Zal nu een eitje in het vruchtbeginsel tot zaad worden , dan moet een 

 stuifmeelkorrel van dezelfde plantensoort op den stempel komen. Is die 

 stempel zoog. rijp, d. w. z. scheidt zij een vocht af, dat bij den stuifmeel- 

 korrel komt, dan begint de binnenlaag van dezen, de intine, op te zwellen 

 en puilt door openingen in den buitenwand, de exine, naar buiten, om een 

 zoog. stuifmeelbuis te vormen, die door den stempel en langs het geleidend 

 weefsel van den stijl gaat, om in het vruchtbeginsel door te dringen en 

 dan door het poortje van een eitje te gaan en zich tegen den kiemzak 

 aan te leggen. Dan heeft, wat men bevruchting 'noemt, plaats en begint 

 zich uit het eitje het zaad te ontwikkelen. 



Stempel noemt men nu het geheele deel van den stijl, dat geschikt is, 

 om uit stuifmeelkorrels stuifmeelbuizen te doen ontstaan. 



2. Beschutting van het stuifmeel (en den honig) tegen regen. Wanneer 

 een stuifmeelkorrel op een stempel komt, zuigt zij de vloeibare stoffen, 

 welke haar daar geboden worden, geleidelijk op en ontstaat een stuifmeel- 

 buis. Geheel anders is het, als zulk een korrel geheel door water wordt 

 bevochtigd. Dan v/ordt het water zoo snel opgenomen, dat de geheele 

 buitenlaag door de sterke opzwelling van de binnenste barst en de korrel 

 vernield wordt. Alleen het stuifmeel van het gering aantal planten, dat 

 door het water heen naar de stempels moet komen, is zoo goed als onge- 

 voelig voor de werking van het water. Bij alle andere wordt het door 

 het vocht geheel ongeschikt voor zijne functie en nu treft men in de bloem 

 steeds inrichtingen aan, om te verhinderen, dat zoowel het vocht van 

 regen als dauw het stuifmeel kan bereiken. In de meeste gevallen dienen 

 die werktuigen tevens om den honig niet te sterk te verdunnen. 



3. Kruis- en zelf bestuiving. Zal het stuifmeel bevruchting teweeg- 

 brengen , dan moet het in den regel afkomstig zijn uit dezelfde bloem of 

 uit een bloem van dezelfde soort. Men spreekt dan van geslachtelijke 

 voortplanting. Door tal van proeven is echter gebleken , dat het niet 

 onverschillig is of het stuifmeel, dat op den stempel komt, uit dezelfde 

 bloem afkomstig is (zelfbestuiving, autogamie) dan wel of het afkomstig 

 is van een andere bloem derzelfde soort (kruisbestuiving). Bij de laatste 

 zijn er nog 2 gevallen mogelijk, n.l dat het stuifmeel afkomstig is van een 

 bloem derzelfde plant [geitonogamie) of van een andere plant derzelfde 



