48 — DE NATUURLIJKE PLANTENFORMATIES IN NEDERLAND. — 



opgemaakt worden uit de lagen, die men gewoonlijk boven elkaar in het 

 laagveen aantreft. Onderaan vindt men op den ondergrond meestal een 

 dikke laag derrie (op sommige plaatsen in ons land verstaat men echter 

 onder derrie iets anders, zoo wordt het onder de duinen samengeperste 

 veen vaak derrie genoemd, op andere plaatsen noemt men weer veen, dat 

 niet geschikt is voor verturving, derrie). Deze bestaat uit resten van 

 planten, waarvan die der grootere door waterdieren fijngeknaagd zijn, terwijl 

 ook de uitwerpselen, de huisjes en de chitinskeletten van deze er in groote 

 hoeveelheid in te vinden zijn, soms ook nog de bijna onveranderd gebleven 

 zaden der planten. Bovendien vindt men er vaak groote hoeveelheden kool- 

 zure kalk, zand en klei in. Deze laag is soms zeer dik, zij is afkomstig 

 van waterplanten. Hierop volgt een laag door moerasplanten als Phragmites 

 communis, Scirpus lacustris, Typha latifolia, Cladium Mariscus, Equisetum 

 limosum veroorzaakt. In deze laag is geen uitwerking van waterdieren te 

 bemerken en zij bestaat uit de wortels, wortelstokken en de bovenaardsche 

 deelen van bovengenoemde planten, die natuurlijk op den bodem gezakt 

 moeten zijn. Hierop volgen gewoonlijk turflagen, die ontstaan zijn uit 

 Carex rostrata, vesicaria, stricta, paradoxa enz., soms ook met lagen ontstaan 

 uit verschillende mossen, als Hypnum fluitans, scorpioides, Sendtneri, 

 lycopodioides, Thuidium Blandowii enz. Meestal volgt nu een laag, die door 

 Alnus glutinosa gevormd is, terwijl de bovenste laag bestaat uit overblijf- 

 selen van Pinus silvestris, Betuia verrucosa en pubescens met andere lage 

 struiken en mossen. 



De genoemde volgorde der lagen nu wijst er op, dat in vroegeren tijd 

 de vulling der plassen op dezelfde wijze is geschied, als zij ook nu nog in 

 hoofdzaak plaats heeft, als de mensch er zich niet mede bemoeit. De der- 

 rielaag toch is uit echte waterplanten ontstaan en het er mee gemengde 

 zand of de klei zijn afkomstig van de door de golven of door het ijs fijn- 

 gewreven massa der oevers of zijn er heen gevoerd. 



Zoo geschiedt het ook nu nog in plassen, waar de golfslag niet te sterk 

 is. Daar begint vooral aan de westzijde de eerste veenvorming. De heer- 

 schende windrichting toch is de westelijke en daardoor zal een plas aan de 

 oostzijde het meest van den golfslag te lijden hebben, maar dit niet alleen, 

 doch doordat het water aan de oppervlakte in den plas meest in oostelijke 

 richting wordt gedreven, zal er een onderstroom in westelijke richting ont- 

 staan en deze zal slib meevoeren , dat zich op kalmere plaatsen aan de 

 westzijde afzet en daardoor medewerkt om dat gedeelte ondieper te maken, 

 dus meer geschikt voor plantengroei. Als eerste waterplanten komen nu 

 Potamogetonsoorten en verder waterleliën (Nymphaea aiba en Nuphar luteum). 

 In den zomer is een gedeelte van de bladen dezer planten door waterdieren 

 bewerkt en deelen er van zijn gezonken, ook heeft zich in kalkhoudend 

 water om die ondergedoken deelen een laag koolzure kalk afgezet en nu 

 sterven in het najaar van deze de bladen en stengels af en zinken. Dit 

 gaat jaren achtereen zoo door, zoodat langzamerhand een dikke derrielaag 

 ontstaat, die de plas ondieper maakt en daardoor geleidelijk geschikt voor 

 den groei van andere waterplanten, vooral Stratiotes aloides, verder ook 

 voor Lemnasoorten, Hydrocharis Morsus ranae e.a. Vooral de eerstgenoemde 

 plant begint zich al spoedig in verbazend groote hoeveelheid te ontwikkelen en 

 zij werkt door hare enorme stofproductie zeer mede om de derrielaag te 

 verdikken, terwijl zij ook door hare dichte blad- en wortelmassa het door 

 waterbeweging aangevoerde slib gemakkelijk doet bezinken. Na eenige 



