58 — DE NATUURLIJKE PLANTENFORMATIES IN NEDERLAND. — 



De zandheuvels, waaruit de duinen ontstaan, zijn van uit de zee ge- 

 vormd. Het zand, waaruit het strand bestaat en dat door iederen vloed 

 weer wordt aangevoerd en daarna opdroogt, wordt door den wind land- 

 waarts bewogen en hier tot duinen opgestapeld. 



De zeeduinen, onder welken naam wij de vlak aan zee liggende duinen 

 onderscheiden van de andere, meer landwaarts liggende landduinen, ver- 

 toonen natuurlijk in den eersten tijd na hunne vorming nog een zeer 

 geringe stabiliteit. De wind doet ze gemakkelijk verstuiven en de eenige 

 wijze, waarop zij een groote vastheid kunnen verkrijgen, is door planten- 

 groei. Deze koml dan ook al spoedig. Het eerst zijn het meer halophile 

 (zoutminnendej planten als Ammadenia peploides, Salsola Kali, Cakile 

 maritima en derg. , die er op gaan groeien , doch al spoedig voegen zich 

 daarbij Triticum junceum, Elymus arenarius, Ammophila arenaria, Festuca 

 rubra var. arenaria, Juncus balticus, Anthyllis Vulneraria, Hippophaës rham- 

 noides. Viola tricolor var. vulgaris, Eryngium maritimum, Jasione montana, 

 Artemisia campestris, Hieracium Piloselia en umbellatum, soms ook 

 Convoivulus Soldanella en enkel Glaucium luteum. Zij alle zullen door 

 hunne bovenaardsche deelen, maar ook door hunne wortelstelsels de ver- 

 dere verstuiving naar binnen wel tegenhouden, maar beletten kunnen zij 

 die niet. De verstuiving wordt eerst voor goed belet, zoo spoedig de 

 witte duinen in grauwe zijn veranderd en dus de bodemdeeltjes door een 

 humuslaag zijn verbonden. Die humuslaag ontstaat echter niet bij het 

 afsterven van de zooeven genoemde planten, want, hetzij van deze deelen 

 sterven, die rechtopstaan, hetzij dit deelen zijn, die op den bodem liggen, 

 hetzij het eindelijk deelen zijn, die in het losse zand zijn opgesloten, zij 

 alle verteren volledig en laten geen humus achter. 



Het vaster worden van den duingrond zal wel in de eerste plaats moeten 

 worden toegeschreven aan het neervallende regenwater, dat de zand- 

 korreltjes dichter bijeenbrengt, doch, terwijl dit gebeurt, begint zich ook 

 al een plantengroei van lagere planten te ontwikkelen. Vooral in de lente 

 en in het voorjaar gedurende lange regenperioden ziet men grootere en 

 kleinere plekken in het witte duinzand, die een groenachtig waas vertoonen 

 en waar de oppervlakte zelfs eenigermate met een korst is bedekt. 



Op die plaatsen vindt men in den grond groote massa's wieren, die zich 

 dicht tegen de zandkorrels aanleggen, vooral Pleurococcus vulgaris, 

 Ulothrix radkans en U. parietina , Zygogoniiim ericetorum enz. , ook mos- 

 protonema's van Polytrichum pilifenim en Ceratodon purpureus. Wordt 

 de bodem droger, dan verdwijnen de laatstgenoemde weer, doch de bij 

 hun vergaan overblijvende fijne deeltjes vermengen zich toch met den 

 bodem en maken dezen al weder vaster, ook vormen zij het eerste spoor 

 van humus. Op meer vochtige plaatsen ziet men nu al vrij snel, op 

 drogere later, uit mosprotonema's bebladerde mosstammetjes groeien , die nu 

 de wieren helpen bij het vastleggen van den bodem en bij het vormen van 

 een humuslaagje. Beziet men plekjes, waar Polytrichiims in grootere 

 hoeveelheid staan, nauwkeurig, dan bemerkt men om ieder der kleine, 

 stijve mosstengeitjes een laagje zand, dat er door tegengehouden is, 

 terwijl de wind het op andere plaatsen opwoei. Hoe dichter dan ook die 

 mosstammetjes bijeenstaan, des .te moeilijker kan de wind het zand in 

 beweging brengen. Onder de beschutting der mossen groeien nu de Algen 

 weer meer ongestoord en de humusvorming neemt toe. Tegelijk met de 

 Polytrichumsoorten of iets later komt Ceratodon purpureus meest in grooten 



