— DE NATUURLIJKE- l'LANTENFORMATIES IN NEDERLAND. -- 59 



getale en terwijl de Polytrichumsoorten zelden groote oppervlakten bedekken , 

 doen juist de Ceratodons dit wel. Zoo wordt geleidelijk de bodem al 

 meer en meer geschikt voor de ontkieming der zaden en den groei van 

 hoogere planten. Eerst als die er zijn, komen er meer soorten zoden- 

 vormende mossen als Racomitrium canescens , Dicranum scoparium, 

 Thiiidiiim abietiniim optreden en zoo spoedig dat het gevalis, is de bodem 

 bepaald stabiel geworden, het witte duin is grauw geworden, want nu is 

 er heel wat humus gevormd. Dit blijkt, want tilt men zoo'n moszode op, 

 dan ziet men een vrij dikke humuslaag, die door de verrotte deelen van 

 mosplanten is gevormd, daar zij onder de dichte bedekking met levende 

 mossen niet geheel kon verteren. Tegelijk is nu ook de waterhoudende 

 kracht van den bodem toegenomen. Vaak treden tegelijk met de mossen 

 ook korstmossen, meest C/flüfo/7msoorten op, die soms groote duinopper- 

 vlakten bedekken. Op zulke plaatsen willen de echte duinplanten niet 

 goed voort en zijn zulke duinoppervlakten dan ook zeer schraal begroeid. 

 Overigens treden op de andere duinen dezelfde plantensoorten op, als op 

 de buitenduinen; doch zonder de meer maritime elementen. Hoofdzakelijk 

 groeien hier Jasione montana, Salix repens, Teesdalia nudicaulis, Erophila 

 verna, Spergula Morisonii, Senecio silvaticus en viscosus, Asparagus 

 officinalis, Rubus caesius. Rosa pimpinellifolia en een aantal op zandgrond 

 thuisbehoorende grassen als Calamagrostis Epigeios, Carex arenaria e.a. 



Een belangrijke vraag is nu deze: vertoonen deze typische duinplanten 

 nu ook bijzonderheden in haren bouw, waardoor zij bijzonder geschikt 

 zijn juist daar te groeien. Wij moeten daarbij althans in sommige opzichten 

 verschil maken tusschen de, op de nog losse, duinen groeiende planten en 

 die van de vaste duinen. De eerste toch moeten geschikt zijn om op een 

 veranderlijken bodem te groeien, dus moeten ver uitgestrekte , sterk vertakte 

 wortelstokken bezitten of zeer diepgaande wortels hebben. Ook moeten 

 zij een tijdelijke bedekking met zand verdragen kunnen en daaruit weer 

 kunnen opschieten. Als zoodanig mogen Ammophila arenaria, Elymus 

 arenarius, Triticum junceum (deze zit al dadelijk aan den voet der duinen 

 in het zand), Galium verum , Sedum acre, Carex arenaria en Hippophaes 

 rhamnoides, die ook ver voortkruipende wortels, waaraan knoppen, bezit, 

 genoemd worden. In de vaste duinen kunnen planten met andere eigen- 

 schappen ook stand houden, doch komen deze in grooteren getale optreden, 

 dan kunnen de helm- en zandhaver het op den duur niet meer uithouden. 

 Wel strijden zij met hunne uitloopers, vooral die van den helm, nog lang, 

 maar ten slotte delven zij het onderspit en verdwijnen geheel. Zeer vaak 

 gaat ten slotte het grijze duin over in heide, dat dan de slotvegetalie vormt. 



Verder is de plantengroei op alle duinen, zoowel op de losse als op de 

 vaste, zeer open, dus zijn alle planten zoowel aan de zon als aan den 

 meestal nog al krachtigen wind blootgesteld. Beide deze factoren werken 

 samen om de verdamping van vocht krachtig te maken (ook de wind, 

 want al is hij vaak vochtig, zoo is hij toch zelden geheel verzadigd met 

 waterdampi en het is dus te verwachten, dat de duinplanten een xerophilen 

 bouw zullen vertoonen , waardoor zij de middelen bezitten , de overmatige 

 verdamping tegen te gaan. Oppervlakkig beschouwd zou men kunnen 

 denken, dat aan bovengenoemde factoren ook zou moeten worden toege- 

 voegd, dat de droogte van den duingrond het gevaar voor te sterke ver- 

 damping nog zou doen toenemen. Dit is echter niet zoo. Wel is de 

 oppervlakkige laag van den licht gekleurden duingrond door den directenzonne- 



