— DE NATUURLIJKE PLANTENEORMATIES IN NEDERLAND. — 63 



hiiiiuislaa'f in de zandlaag daaronder, dan worden in deze de minerale 

 stoffen ontleed en opf^elost en }j;aan met het water naar de diepte. Daar- 

 door wordt de zandlaag onder den korsthiinius }j;eheel uitgeloogd en zou 

 zij geheel wit van kleur worden, zoo zich niet kleine humusdeeltjes om 

 de zandkorrels afzetten, waardoor het geheel een lichtere of donkere lood- 

 grijze kleur aanneemt. Zoo ontstaat de loodzandlaag. Heeft die laag eens 

 een zoodanige diepte bereikt, dat de vorst niet meer tot het onderste laagje 

 ervan dringt, dan ontstaat daar een humuszandsteenlaag, een bruine, lei- 

 achtige massa, die zich gewoonlijk op 2a 3 dM diepte vormt en meest eenige 

 cM dikte heeft. Daar zijn de zandkorrels door een humusachtig bindmiddel 

 aaneengelijmd. Deze laag ontstaat, doordat de in het iets zuurachtige 

 regenwater uit den korsthumus opgeloste humusverbindingen bijna geheel 

 door de loodzandlaag, die deze niet meer bindt, worden doorgelaten en nu 

 aan den grens der bodemlagen, die nog zouten bevatten , door het opnemen 

 van opgeloste stoffen neergeslagen worden. Die neergeslagen humusver- 

 bindingen verkleuren bij droog weer tot een bruinroode, zelfs zwartbruine 

 massa, die geleidelijk door meer neerslag van humusverbindingen steen- 

 achtig hard wordt. Deze laag wordt ook wel zandoer genoemd en wel 

 met het echte oer verward. Daarom zij hier medegedeeld , dat dit zandoer 

 meest arm is aan ijzerverbindingen (0,15" ,,— 1,39" „), terwijl het echte oer 

 een groot gehalte van deze bezit. 



De humuszandsteenlaag moet steeds onder den vorstgrens in den bodem 

 liggen , want bij temperaturen onder O' bevriest zij tot een vaste massa , 

 die bij het ontdooien geheel wordt tot een los bruin poeder (ook als 

 die laag aan weer en wind is blootgesteld, b.v. als zij uitgegraven is, 

 gebeurt hetzelfde). Onder deze humuszandsteenlaag nu ligt gewoonlijk 

 een gele zandlaag, die nog bezig is te verweeren, terwijl het daaronder 

 liggende witte zand nog geheel onveranderd is. 



Dat dus in een bosch , waar een laag korsthumus aanwezig is, op ge- 

 noemde wijze de bodem geleidelijk ongeschikt voor boomgroei wordt , 

 maar wel heideplanten zich kunnen ontwikkelen, zal duidelijk zijn en even- 

 min zal heide, waar eens een laag korsthumus is ontstaan, weer uit zich- 

 zelf in bosch kunnen veranderen. Het zijn juist vlakwortelende gewassen, 

 zooals onze heideplanten, die in die korsthumuslaag nog voldoende 

 voedsel kunnen vinden bij hare geringe stofproductie, welke blijkt uit den 

 geringen groei in- ieder jaar. Zij hebben wel sterk vertakte wortels, zoodat 

 de humuslaag geheel door deze als met een viltwerk van vezels is door- 

 trokken. De meestal zeer fijne wortelharen (zoo zij er zijn) zijn innig met 

 de bodemdeeltjes vergroeid en zijn daardoor in staat uit ieder der deeltjes 

 er van hun voedsel te halen. Geheel anders is het bij planten, die in een 

 bodem, rijk aan voedingsstoffen, leven. Zij hebben wortels en groot- 

 cellige wortelharen, die zijn ingericht tot het opzuigen en transporteeren 

 van groote hoeveelheden vocht. Die wortelharen zitten slechts voor een 

 klein deel aan de bodemdeeltjes vast, zij laten gemakkelijk los, doch 

 putten als het ware, uit den vollen voorraad, die zich om hen bevindt. 



In het bosch is de bodem door de mos- en korsthumuslaag in een on- 

 gunstigen toestand gekomen (zie Bosch). Wel schaadt de humuszandsteen- 

 laag, zoo die er is ontstaan, weinig aan de bestaande boomen, daar zij 

 om de wortels van deze heengroeit, maar zij werkt zeer schadelijk voor 

 de ontwikkeling van nieuwe boomen , zoodat dus geleidelijk het bosch na 

 het afsterven der oude boomen zal verdwijnen. Dat zij nieuwen boomgroei 



