64 — DE NATUURLIJKE PLANTENFORMATIES IN NEDERLAND. — 



tegenhoudt, blijkt on de heide. Ontkiemt daar het zaad van een den, 

 dan groeit de penwortel eerst door tot op de humuszandsteenlaag, doch 

 gaat dan horizontaal verder en stijgt daarna geleidelijk v/eer op naar de 

 korsthumuslaag, terwijl de zijwortels ook in die laag blijven. Dat dus de 

 groei niet veel beteekent , zal duidelijk zijn. 



Dat voor eenige eeuwen gronden, die nu uitgebreide heidevelden zijn, 

 bosch zullen hebben gedragen, is vrij zeker. Waarschijnlijk zelfs wel 

 loofbosch , maar dit is door den mensch gehakt, misschien toen door 

 naaldbosch vervangen en zoo tot heide geworden. 



Dat ook naakte zandgronden met weinig voedsel in heide kunnen ver- 

 anderen, bleek op de binnenduinen. Zoo kunnen ook vastgelegde zand- 

 stuivingen tot heide worden, mits eerst de bodem wat vochthoudend is 

 geworden. 



Ook op hoogveen kan zich heide ontwikkelen, als de grondwaterstand, 

 hetzij met, hetzij buiten toedoen van den mensch verlaagd wordt. Wor- 

 den er b.v. kanalen gegraven, dan wordt een groot deel van het water, 

 dat anders in het veen blijft, weggeleid en de veenmossen drogen aan de 

 oppervlakte telkens weer uit, waartegen zij niet kunnen. Dan sterven ook 

 de karakteristieke planten aan de oppervlakte van het hoogveen en Calluna 

 neemt de plaats ervan in. Er zijn ook gevallen, waarin dit alles gebeurde 

 zonder toedoen van den mensch , als er b.v. een leemlaag in den onder- 

 grond is, die door de eene of andere omstandigheid doorbreekt. 



Zoo kan ook het hakken van een bosch, zelfs op goede gronden, aan- 

 leiding tot heidevorming worden, want de losse boschhumus kan zoo gauw 

 hij aan zon, aan wind en regen is blootgesteld, in korsthumus veranderen. 

 Daardoor wordt het ontstaan van nieuw bosch tegengegaan en dit nog te 

 meer als op die plaats schapen gaan weiden en den boschgroei verhinderen. 



Wat de algemeene voorwaarden betreft, waaraan voldaan moet zijn, 

 zullen op een bodem heideplanten groeien, zoo is in de eerste plaats noodig, 

 dat de grond, waarop zij staan, niet vaak volledig uitdroogt. Daartegen 

 kan geen enkele der Ericaceae. In onze heiden zal dit uitdrogen zelden 

 geschieden, daar er meest een laag humuszandsteen onder ligt. Daardoor 

 zal het integendeel vaak gebeuren, dat de bodem zeer vochtig is, doch de 

 echte heideplanten Calluna, Erica, Empetrum, Juniperus storen zich daaraan 

 niet. Verder kunnen de heideplanten uitstekend groeien op een bodem arm 

 aan beschikbare voedingsstoffen. Bij bemesten verdwijnt de heidevegetatie 

 direkt. De oorzaak daarvan schijnt vooral, dat de heideplanten op een 

 rijkeren bodem dadelijk de concurrentie ondervinden van andere planten 

 met grootere stofproductie, maar ook wijzen de proeven er op, dat de 

 heideplanten niet in staat zijn groote hoeveelheden voedsel, die voor andere 

 planten gering schijnen, te verwerken. Zij sterven aan overlading. 



Is de toevoer van voedsel nog niet heel sterk, dan beginnen zij krachtig 

 te groeien, bloeien niet en het blijkt, dat zulke planten niet tegen weers- 

 invloeden bestand zijn, de cellen zijn niet stevig genoeg gebouwd, de 

 winterkoude doet ze sterven. Is de concentratie der voedingsstoffen grooter, 

 dan vallen de bladen af en de plant sterft. De hoeveelheid water, die bij 

 de assimilatie, door verdamping enz. verbruikt wordt of verloren gaat is 

 door den xerophilen bouw der heideplanten te gering om toe te reiken 

 voor de omzetting van al de opgenomen zouten in plastisch materiaal, 

 zoodat er een ophooping van zouten in de plant plaats heeft, die het 

 protoplasma der cellen doet verstijven , zoodat de plant feitelijk aan ver- 



