— DE NATUURLIJKE PEANTENFORMATIES IN NEDERLAND. — 67 



in de verschillen tiisscheii laag- en hoogveen, zal deze hier het eerst be- 

 sproken worden. 



Is het laagveen zoover boven den waterspiegel gekomen , dat het met 

 berken en dennen is begroeid, dan is de bodem door de samenpersing der 

 lagen vrij wel ondoorlatend voor vocht geworden, zoodat de oppervlakte 

 al spoedig moerassig wordt. Hier en daar ontstaan in het bosch, dat het 

 veen bedekt, plassen, gevuld met regen- of sneeuwwater, dus met water 

 arm aan voedingsstoffen, dat niet wegzinkt, maar ook niet door toevoer 

 van beneden rijker aan voedsel wordt. Dit zijn de aangewezen plaatsen 

 voor den groei van veenmos, maar ook voor Scheuchzeria palustris (waar- 

 van resten in vele hooge venen zijn aangetroffen), Carex filiformis en Erio- 

 phorum vaginatum. Langzamerhand groeien die plassen geheel vol met 

 veenmos en die kussens geleiden het opvallende water naar den omtrek, 

 zoodat ook deze moerassig wordt en het veenmos zich daar ook over uit- 

 spreidt. Die moskussens gaan zoo ook om de boomen groeien, omwallen 

 deze aan den voet en doen ze op den duur sterven (zie mosgroei in het 

 bosch). Daarom vindt men op den grens van hoog- en laagveen zooveel 

 boomstammen. De deelen der stammen, die in het hoogveen zijn blijven 

 staan, hebben meest een kegelvormige gedaante, dus naar boven toegespitst, 

 terwijl verder in de onderste laag van het hoogveen verspreide boomstam- 

 men liggen en in de bovenste laag van het laagveen er onder de wortels 

 zijn te vinden van de stukken stam, die zijn blijven staan. Het is duidelijk, 

 wat daar geschied is. De veenmoslaag heeft de onderste deelen der boom- 

 stammen van de lucht afgesloten. Deze zijn daardoor gestorven en steken 

 als doode deelen boven de veenmoslaag uit. Het onderste deel van den 

 stam is zoo dicht door veenmos omsloten , dat daar van rotting geen sprake 

 kan zijn. Hooger op is de omsluiting wat minder en rotten de buitenste 

 lagen, nog hooger, op de grens der veenmoslaag, gaat de rotting tot den 

 kern door en als nu door stormen de boomen afbreken, zal alles worden 

 op de wijze, als boven is beschreven. Daar niet steeds op het laagveen 

 bosch groeit, vindt men ook wel hoogveen op laagveen zonder die boom- 

 stammen. 



Natuurlijk is de toestand aan de oppervlakte langzamerhand geheel anders 

 geworden. Geleidelijk vloeien daar de Sphagnummassa's zijwaarts ineen, 

 zoodat er een doorloopend tapijt van veenmos is ontstaan. Terwijl vroeger 

 iedere zonnige, droge dag voldoende was om de zwarte oppervlakte van 

 het laagveen uit te drogen en sterk te verhitten, houdt nu de Sphagnumlaag 

 door hare eigenaardige structuur het water vast. Zelfs na een langdurige 

 droge periode is de moszode van binnen nog geheel volgezogen, al is rondom 

 alles verdroogd. Die veenmoslaag vormt dus, als zij eenige hoogte heeft ver- 

 kregen, een groot waterreservoir, dat het mos in staat stelt al verder en 

 verder aan te groeien en dat niet alleen in de hoogte maar ook zijwaarts, 

 zoodat geleidelijk het geheel er door bedekt wordt. Daar de groei in het 

 midden is begonnen en langzamerhand den rand bereikt en daar door het 

 minder vasthouden van het water aan den rand, de groei daar minder snel 

 geschiedt, zal het geheel een gewelfden vorm, als van een horlogeglas, 

 aannemen. 



De eenige voorwaarde voor het ontstaan en voortgroeien van een hoog 

 veen is, dat de jaarlijksche hoeveelheid neervallend vocht grooter is dan 

 die, welke door verdampen en wegzakken verloren gaat. Hierbij moet nog 

 worden opgemerkt, dat de sterk waterhoudende kracht van het veenmos 



