FAMILIE 9. 



CONIFERAE. — 



247 



Biologische bijzonderheden. De grove den groeit op droge, warme zand- 

 gronden tot vochtige veengronden toe. Hij stelt weinig eischen aan den 

 bodem, alleen moet deze lucht bevatten en althans het vocht eenigszins 

 doorlaten. Hij heeft echter behoefte aan licht en daarom sterven bij 

 eenigermate dicht opeenstaan de binnenste takken spoedig af, zoodat 

 de stam naakt wordt. 



De zijtakken, dicht bij den hoofdstam, zijn horizontaal, de verdere gaan 

 boogvormig naar boven , de naalden dicht bij den top van iederen tak staan 

 schuin naar boven, terwijl de oudere, welke verder van den top aan de 

 onderzijde van het bijna horizontale deel zitten, schuin naar beneden en 

 naar buiten staan. De regendroppels, die op de opstaande naalden vallen , 

 glijden naar het takje af en komen van daar op de naar beneden en naar 

 buiten gerichte naalden, zoodat zij dan op lagere takken vallen en meer 

 naar buiten en zoo ten slotte aan den buitenomtrek, als bij de meeste 

 boomen , naar beneden vallen. 



De bovenzijde van alle meeldraden is door het naar boven gebogen zijn 

 der zijranden en door het naar boven gestulpt zijn der vliezige schub , 

 waarin het helmbindsel uitloopt, iets groefachtig verdiept, ook bevindt zich 

 daar rechts en links van de middellijn van iederen meeldraad een ondiepe 

 groeve (fig. 153, 1). Het stuifmeel van een hoogeren meeldraad valt in die 

 verdieping en daar zich gewoonlijk alle in een aar samengedrongen meel- 

 draden te gelijk openen, zijn alle uithollingen er onder met stuifmeel 

 gevuld. Dit blijft liggen, als er geen wind is, doch worden de takken 

 geschud , dan komt het er als wolkjes uit en wordt door den wind meege- 

 voerd naar de vrouwelijke bloemen (fig. 153, 2). 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De grove den komt in Noord- 

 en Midden-Europa voor, vooral op zandgrond. Hij vormt daar soms zeer 

 uitgestrekte bosschen. Toch is het nog niet uitgemaakt, of hij daar wel 

 oorspronkelijk te huis behoort. Ook bij ons komt hij algemeen voor. 



Volksnamen. Behalve grove den heet de boom ook den , denneboom en 

 grove spar. 



P. montana ') Mill. Bergden (fig. 155). 



Deze soort is gel<enmerkt door een korten stam met een pyramidale kroon. Soms zijn 

 de stammen rechtopstaand of zij liggen uitgespreid en 

 liebben rechtopstaande takken. De schors is bruingrijs, 

 niet schilferend. De winterknoppen bevatten hars, de 

 kransstandige ontbreken vooral bij heesterachtige vormen , 

 daar groeien de takken alleen door den eindknop voort. 

 De bladen zijn vaak sikkelvormig gekromd, stomp, aan 

 weerszijden levendig groen. 



De mannelijke katjes zijn geelwit, 10-15 niM lang, de 

 kam der helniknopjes is groot, rondachtig en getand. De 

 vruchtkegels staan vaak in kransen , de jeugdige zijn 

 rechtopstaand, violet, de rijpe zittend, rechtop-afstaand 

 tot schuin naar beneden gericht, glanzend. De eindvlakken 

 hebben een min of meer gewelfd, zelden vlak bovenveld. 

 De knobbel is meest groot, lichtgrijs, door een zwarten 

 ring omgeven. De zaden (fig. 155) zijn klein, 4 mM lang, 

 met een vleugel 3 maal zoolang als deze. i^. Tot 25 M. 

 Mei , Juni. 



De ondersoort P. Pumilio Hnenke heeft meestal liggende stammen met rechtopstaande 



Pinus montana 

 Fig. 155. 



^) montana = berg. 



