FAMILIE 10. 



LILIACEAE. 



261 



De zaden zijn vlieziji j^ezooind . waardoor zij door den wind j,'C'niai<keIijkcr verspreid 

 kunnen worden. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De var. croceum wordt opgegeven als uit 

 Dauphiné afkonistii; te zijn, waar zij in bossclien voorkomt. Zij is als sierplant gekweekt 

 en moet zoo verwilderd zijn. Zij is echter in blijvende roggevelden (essctien) in Groningen, 

 Drente en Ovcrijsel geheel ingeburgerd. 



Volksnamen. In Twente en den Achterhoek van Gelderland heet de plant gele lelie, in 

 het Land van Hulst oranje lelie en ook bruine lelie. 



L. Martagon '} L. T u r k s c h e 1 e 1 i e (fig. 169). 



Deze plant heeft een gelen, cir^a 5 cM langen, eirondenbol, die van vele smalle schubben 

 is voorzien. De stengel is rolrond , naar boven kort behaard 

 ruw, aan den voet en onder de bloeiwijze bijna onbebladerd, 

 in het midden met verscheidene, meest 5-6-tallige kransen 

 van bladen. Deze zijn omgekeerd lancet-spatelvormig , toe- 

 gespitst, circa 1,5 dM lang, kort gesteeld, uitstaand, kortharig 

 gewimperd. 7-11-nervig. De hoogere bladen staan afwisselend 

 en zijn kleiner. 



De bloemen zijn vrij groot, staan 3-10 in een tros, zijn 

 hangend en rieken eigenaardig. De bloemdekbladen zijn lang- 

 werpig, tot 3,5 cM lang, omgerold, van buiten behaard, vuil 

 lichtpurper met donkere vlekken en een gewimperd honig- 

 groefje. De meeldraden zijn niet veel meer dan half zoo lang 

 als de bloemdekbladen met roode helmknopjes. Het vrucht- 

 beginsel is half zoo lang als de stijl. De laatste is sterk 

 neergebogen. De vrucht is scherpkantig, de rest van den Liiium Martagon 



stijl staat er op. '^■. 6-12 dM. Juni, Juli. Fig. 169. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen worden vooral door nacht-, doch ook wel door 

 dagvlinders bestoven. Zij zijn homogaam of onvolkomen proterogynisch. Voor het lokken 

 der dagvlinders dient de kleur en geur, de nachtvlinders worden door een sterken honig- 

 geur, die des avonds begint, gelokt. Aan den voet van ieder bloemdekblad zit een 10-15 

 mM lange honiggroef (fig. 170), die door het naar elkaar gebogen zijn der randen en door 

 een dichte bekleeding met roode haren tot een nauwe buis wordt, 

 die slechts een opening heeft van 1 mM wijdte. De vlinders 

 raken bij het aan komen vliegen met de onderzijde van hun 

 lichaam eerst den stempel , die iets boven de helmknopjes uit- 

 steekt, aan en dan deze laatste. Deze raken dan in schomme- 

 lende beweging, waardoor het stuifmeel zich gemakkelijker aan 

 het insect afzet. Blijft insectenbezoek uit, dan is spontane zelf- 

 bestuiving door neervallend stuifmeel mogelijk en ook komt tegen 

 het einde van den bloeitijd door sterkere kromming van den stijl 

 deze met 1 of 2 helmknopjes in aanraking. Deze zelfbestuiving 

 leidt ook tot zaadvorming. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant groeit in 

 Midden- en Zuid-Europa. Zij is bij ons een veel gekweekte sierplant en misschien ook 

 verwilderd aangetroffen. 



Volksnamen. Op vrij vele plaatsen heet de plant kruUelie, in Friesland heet zij kraalleelje. 



Fig. 170. 

 Bloemdek van Liiium 

 Martagon. 

 n honiggroef, e opening 

 er van. 



4. Oriiithógalum '-) L. Vogel melk. 



Bloemdek afstaand, blijvend, 6-bladig. Helmdraden iets vlak of bijna 

 bloembladachtig, op den bloembodem ingeplant of aan den voet met de 

 bloemdekbladen vergroeid. Helmknopjes met het midden der rugzijde aan 

 de helmdraden bevestigd, dus beweeglijk. Stijl draadvormig met driekantigen 

 stempel. Doosvrucht stomp driekantig, veelzadig. Zaden rond of kantig. 



1) Martagon = kind van Mars. -) van het Grieksche ornithos: van den vogel en 



gala: melk. Misschien slaat dit op slijmige stof in den stengel, die tot draden uitgetrokken 

 kan worden. 



