FAMILIE 10. 



— LILIACEAE — 



281 



helmknopjes zijn büwet];elijk aan den rug bevestigd en korter dan de helm- 

 draden, die aan den voet honigkliertjes hebben. Stijlen zijn er 3, zij zijn 

 vrij, draadvormig, ten slotte even lang als het bloenidek met sterk haak- 

 vormig omgebogen stempels. De doosvrucht (fig. 191) is zoo groot als een 

 noot. is langwerpig-eirond. spits, opgezwollen, circa 3 cM lang. De 3 

 vruchtbladen gaan ten slotte van boven uit elkaar en springen naar binnen 

 open. De zaden zijn talrijk, bijna bolrond, rimpelig, ij.- Hoogte der 

 bloeiende plant 8-25 cM, die der vruchtdragende tot 4 dM. Einde Augustus— 

 November, zeer zelden in de lente (doch dan zijn de bloemen weinig ont- 

 wikkeld). De vrucht is in Juni rijp. 



Aan de bloeiende plant, die in een groeve aan de vlakke zijde van den 

 eironden knol ligt (die knol is een oudere generatie) en met dezen slechts 

 op een klein, cirkelrond plekje samenhangt, bevinden zich 2 vliezige 

 scheedebladen (het tweede staat voor het eerste, als bij Calla) en een 

 aantal nog weinig ontwikkelde, gewone bladen. Het eerste gewone blad 

 draagt in zijn oksel den in den volgenden herfst bloeienden knop, het 

 tweede, in een kanaal als bij Gagea stenopetala ingesloten, ook een knop, 

 de volgende dragen meest 1-4 kortgesteelde bloemen. Van de geheele plant 

 komen in den herfst alleen de bloemen en ook van deze nog niet eens het 

 het vruchtbeginsel bevattende, onderste deel boven den grond, 



In het voorjaar groeien de bladen uit, het stengellid tusschen het 2^ en 

 3e blad strekt zich en doet de vrucht boven den bodem komen, dat tusschen 

 het ie en 2^ lid wordt tot een nieuwen knol, die aan den voet de hoofd- 

 knop, die in den komenden herfst zal bloeien, draagt en naar boven de 

 knop van het 2'-' blad draagt, die zich eerst later of in het geheel niet 

 ontwikkelt. 



De scheede van het eerste blad wordt tot een stevig, donkerbruin, den 

 knol met de plant voor het volgend jaar omsluitend, omhulsel, dat vaak 

 verscheiden jaren blijft. 



De plant bevat een narkotisch, scherp alkaloïd: colchicine en is daardoor 

 zeer vergiftig. Zij wordt dan ook door het vee versmaad. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen sluiten zich bij regen en bij 

 nacht, waardoor het stuifmeel beschut 

 is. De honig wordt aan den voet der 

 meeldraden door een oranjekleurig weef- 

 sel afgescheiden en in een nauwe 3-5 

 mM lange groef aan den voet der bloem- 

 dekslippen bewaard. 



De inrichting der bloem met het oog 

 op de bestuiving is volgens de nieuwste 

 onderzoekingen van Loew de volgende 

 (fig. 192). De bloemen zijn protero- 

 gynisch. Bij het opengaan zijn de stem- 

 pels al geschikt om stuifmeel op te 

 nemen en blijven dit lang. Zij steken 

 dan duidelijk boven de nog gesloten 

 helmknopjes uit. In dien tijd kunnen 

 insecten, die uit oudere bloemen ko- 

 men, kruisbestuiving bewerken. Daarna 

 groeien de bloemdekslippen, helmdraden en stijlen zoo, dat in het tweede 

 stadium van den bloei de helmknopjes dichter bij de stempels liggen. Nu 



Fig. 192. 

 Bloemen van Colchicum autumnale. 



a Eerste stadium van ontwikkeling. Helm- 

 knopjes nog gesloten. Stempels geschikt voor 

 de ontvangst van stuifmeel. 



b Tweede stadium. Helmknopjes dichter bij 

 de stempels, bezig open te springen. 



c Derde stadium. Toppen der helmknopjes 

 de stempels bereikend. 



d Bloemen na den bloei. Helmknopjes zon- 

 der stuifmeel, stempels verwelkt, stijlen wijd 

 uiteenstaand. 



