318 — IRIDACEAE. — FAMILIE 13. 



1. Crócus ^) Tril. 



C. vérnus-) All. Crocus (fig. 232). 



Deze plant heeft onder den grond een stengelknol, die meest platgedrukt bolrond is en 

 omgeven door fijne netvormige vezels, die fijne mazen vormen. Daarop zitten knoppen, 

 die uitioopen tot de bovenaardsche plant. Na den bloeitijd zwelt het 

 stengeldeel onderaan tot een knol op, die weder omgeven is door de 

 overblijfsels van de scfieedebladen der plant en deze blijft tot het volgend 

 voorjaar. De bladen zijn 2-4 in getal, rechtopstaand, lijnvormig, kaal, 

 met een witte, aan de onderzijde kielvormig met 2 kanten uitstekende 

 middenstreep, alle wortelstandig. Zij zijn samen omgeven door eenige 

 scheedebladen, die ook den jongen knol omsluiten. 



De stengel staat in het midden, is zeer kort en draagt aan zijn top 1, 

 soms meer bloemen. 



De bloem is violet, lila, wit, soms gestreept, teer, zeer groot en is 

 door een schutblad, dat vliezig is, omhuld. Het bloemdek is regelmatig, 

 trechtervormig, met zeer lange buis en 6 bijna gelijke rechtopstaande, 

 breed lancetvormige tot langwerpig-omgekeerd eironde, stompe slippen, 

 die aan den voet van binnen steeds gebaard zijn. De buitenste slippen 

 zijn iets grooter dan de binnenste. De 3 meeldraden (fig. 232) zijn op het 

 Crocus vernus bloemdek ingeplant , zijn korter dan dit, hebben kale heimdraden en levendig 

 Fig. 232. gele, lijnvormige helmknopjes met pijlvormige oortjes. De stijl is lang, 



draadvormig, recht en loopt uit in 3 naar boven verbreede, oranjekleurige 

 stempels, die aan den top franje dragen. De doosvrucht is vliezig, langwerpig, iets drie- 

 hoekig, 3-hokkig en komt eerst tegen het rijpen boven den grond. Zij bevat bijna bolronde 

 zaden. ^. Hoogte van den knol af 1-2 dM. Februari— April. 



Biologische bijzonderheden. Door de bovenvlakte van het vruchtbeginsel wordt honig 

 afgescheiden. De bloemdekbuis is zoo lang en nauw, dat alleen vlinders met lange slurven 

 geschikt zijn om hem te bereiken. Eerst zijn de stempels tusschen de meeldraden ver- 

 borgen, zoodat de bezoekers alleen de helmknopjes aanraken. Later komen zij te voor- 

 schijn en worden nu bij insectenbezoek bestoven met stuifmeel uit andere bloemen. Is er 

 geen insectenbezoek geweest, dan kan ten slotte spontane zelfbestuiving plaats hebben, 

 doordat de helmknopjes zich tegen het einde van den bloeitijd naar buiten draaien en daar 

 zich nu de bloemdekbuis verlengt, dus ook de helmknopjes opgeheven worden, strijken zij 

 langs den rand der stempels. 



Bij regenachtig weer en des nachts sluiten zich de bloemen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in Midden- en Zuid-Europa in 

 het Alpengebied en bergweiden voor. Bij ons is zij alleen sierplant en is soms verwilderd 

 aangetroffen. 



Volksnamen. Behalve den naam crocus, die in alle dialectische variaties gehoord wordt, 

 gebruikt men in Utrecht dien van naakte mannetjes, in Zuid-Holland dien van vastenavondgastje. 



2. I'ris'0 L. Lisch. 



Bloemdek met 6 slippen, die 3 aan 3 aan elkaar gelijk zijn, de 3 buitenste 

 uitgespreid of teruggeslagen, de binnenste rechtopstaand. Meeldraden 3, 

 op het bloemdek ingeplant met lijnvormig-langwerpige helmknopjes, die 

 aan den voet op de helmdraden zijn ingeplant. Stijl kort, stempels groot, 

 bloembladachtig, van boven gekield, van onderen gegroefd met 2-spletige 

 bovenlip en korte, uitgerande of gave onderlip, waarvan de bovenvlakte 

 de stempelpapillen draagt. De stempels bedekken de meeldraden. Doos- 

 vrucht groot, langwerpig, 3- of 6-hoekig, meest 3-hokkig. Zaden bolrond 

 of samengedrukt, kantig, meest glanzend- tot roodbruin. 



Bloemen meest groot, snel verwelkend, blauw, violet, geel of wit. 



1) van een Arabisch woord, dat saffraan beteekent. -) vernus = voorjaars. ■') Volgens 

 sommigen van het Grieksche iris: regenboog, omdat de bloemen bij verschillende soorten 

 uiteenloopende kleuren hebben of omdat de buitenste bloemdekslippen sierlijk gebogen zijn 

 als de regenboog; volgens anderen van èr: lente, omdat dan vele soorten bloeien. 



