322 — TYPHACEAE. — FAMILIE 14. 



het vruchtbeginsel. De buitenste bloemdei<slippen zijn violet, naar den voet geel met 

 donkerviolette aderen, aan den rand lichter, wit gebaard, de binnenste zijn vuil geelachtig- 

 violet, aan den voet geel, tongvormig-omgekeerd eirond, aan den top duidelijk spits uitge- 

 rand. De helmdraden zijn langer dan de helmknopjes. De stempels zijn geelachtig wit, 

 eirond, samenneigend, de slippen der bovenlip eirond en raken elkaar met de binnen- 

 randen aan. '^■. 4-6 dM. Mei, Juni. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant groeit in Spanje en Italië op bergen, 

 steenachtige hellingen, zonnige heuvels en muren. Of zij daar inheemsch is, is echter 

 niet zeker. Op andere plaatsen, waar zij gevonden is, is zij zeker een verwilderde sier- 

 plant, zoo b.v. in ons land, waar zij een paar malen in Zuid-Limburg is aangetroffen. 



I. germanica 1) L. Duitsche lisch. 



Deze onbehaarde plant heeft een zeer dikken, kort kruipenden, rolronden wortelstok en 

 een rolronden of iets afgeplatten, veelbloemigen stengel, die langer is dan de bladen. 

 Deze zijn breed, zwaardvormig, sterk grijsgroen. De bloemen zitten 2-3 bijeen in een 

 scheede , zijn groot, welriekend, bijna zittend. De scheede is opgezwollen met lang- 

 werpig-bootvormige, stompe kleppen, die aan den voet bladachtig, doch van het midden 

 af droogvliezig zijn en waarboven de buis van het bloemdek niet of weinig uitsteekt. De 

 buis is iets langer dan het vruchtbeginsel, de slippen er aan zijn bijna even lang, de 

 buitenste zijn teruggeslagen, donkerder, breed omgekeerd eirond, aan den voet geelachtig 

 wit met bruine aderen, geel gebaard, de binnenste zijn rechtopstaand, rondachtig-omgekeerd 

 eirond, plotseling in den nagel versmald, lichter, vaak iets blauwachtig. De helmdraden 

 zijn evenlang als de helmknopjes. De stempels zijn bleekblauw, aan den top het breedst, 

 de slippen der bovenlip staan van elkaar af en zijn spits aan den top. De doosvrucht is 

 groot, eirond-driehoekig. ^■. 3-9 dM. Mei, Juni. 



Voorl<omen in Europa en in Nederland. De plant komt in Midden- en Zuid-Europa 

 voor op rotsen, aan zonnige hellingen, op muren. Bij ons komt zij voor als sierplant en 

 is een enkele maal verwilderd. 



Familie 14. Typhaceae Juss. Lisciidodden. 



Bloemen eenhuizig, in bolvormige of bloeikolven vormende bloeiwijzen, 

 zonder of met een bloemdek, dat uit eenige droogvliezige, bruine blaadjes 

 bestaat of uit haren is gevormd. Mannelijke bloemen talrijk met l-5meel- 

 draden, die vrij zijn of aan den voet vergroeid, met 2-4-hokkige, zich 

 overlangs openende helmknopjes. Vrouwelijke bloemen met 1, zeiden 2, 

 vruchtbladen, ieder met 1 hangend eitje, 1 stijl en zijdelingschen stempel. 

 Vrucht een 1-hokkige, 1-zadige noot of steenvrucht, die niet openspringt 

 of zich ten slotte opent met een overlangsche spleet. Zaden met kiemwit. 

 Kiem recht, in de as van het kiemwit liggend. 



Bloemen groen-, geel- of bruinachtig, klein, de bovenste bloeiwijzen 

 rriannelijk, de onderste vrouwelijk. 



Bladen afwisselend of alle wortelstandig, alle lijnvormig, aan den voet 

 met een open scheede. Overblijvende, kruidachtige moeras-, zelden water- 

 planten met een wortelstok, waaruit de bovenaardsche stengel uit den 

 eindknop komt, terwijl hij zich door een zijknop verlengt. 



Biologische bijzonderheid. De inlandsche geslachten hebben windbloemen, 

 de mannelijke bloeiwijzen zitten boven de vrouwelijke, doch door het sterk 

 proterogynisch zijn der bloemen is kruisbestuiving verzekerd (volgens Engler 

 en Prantl zijn ze protrandrisch). 



Verspreiding. Alle Typhaceae zijn moeras- of oeverplanten, enkele 

 Sparganiums waterplanten. Alle hebben een kruipenden wortelstok in den 

 slijkerigen bodem der wateren, terwijl de meestal rechtopgaande stengel en 

 de lange bladen voor het leven in de lucht zijn ingericht. Zij vormen een 



J) germanica = Duitsch. 



