432 



GRAMINAE. — 



FAMILIE 18. 



Schema van den bouw van 



een aartje. 



Fig. 366. 



De deelen liggen in werkelijk- 

 heid dichter opeen. 1 aartje uit 

 2 bloempjes en den aanleg van 

 een 3e bloempje bestaande , 2 

 aartje met een bloem. 



BjBo kelkkafjes, C,Co kroon- 

 katjes, d bloemdekscluibben , m 

 meeldraden , ,s stamper. 



Bloemen tot aartjes vereenigd en deze aren of pluimen vormend. Aartjes 

 spiraalsgewijs of 2-rijig geplaatst. In het aartje (fig. 366) zijn de schut- 

 blaadjes (de kafjes) aan de korte spil bijna steeds in 2 rijen geplaatst, de 



onderste, de kelkkafjes, meest 2 (1-4) in getal, 

 dragen geene of onvolkomen bloemen in hunne 

 oksels, terwijl de volgende, de onderste kroon- 

 kafjes, vaak in een naald (de kafnaald) uitloopen 

 en in hun oksel een kort, met een bloem eindi- 

 gend takje dragen. Aan dit takje staat het 2- 

 kielige, bovenste kroonkafjes , als schutblaadje 

 der bloem, het staat aan de zijde, die naar de 

 spil is gekeerd. 



De bloem bestaat uit een bloemdek, waarvan 

 meest alleen de beide zijdelingsche blaadjes als 

 schubbetjes aanwezig zijn, die in den bloeitijd 

 sappig opzwellen en de kroonkafjes uiteendringen, 

 doch later vliezig worden en ineenschrompelen. 

 Zelden is er slechts een aanwezig (Melica), soms 

 ontbreken ze geheel b.v. Anthoxanthum , Alope- 

 curus, Chamagrostis, Nardus, Phalaris, Phleum, 

 doch dan gaan de kroonkafjes ook tijdens den 

 bloeitijd niet uiteen. Verder is aanwezig de buitenste krans van meeldraden , 

 meest ten getale van 3 (soms slechts 2 of 1). De binnenste meeldraad- 

 krans is bij onze inlandsche soorten nooit ontwikkeld. Eindelijk is er een 

 stamper met een bovenstandig, uit een vruchtblad bestaand, vruchtbeginsel 

 met 2 meest zijdelings staande, zittende stempels. 



De stand der stempelpapillen loopt nog al uiteen. Soms staan zij in 1 

 of 2 overlangsche rijen aan den stempel, dan heet deze vedervormig, zij 

 komen dan meest zijdelings tusschen de kroonkafjes te voorschijn. Soms 

 ook staan ze naar alle kanten uit, dus als de haren bij een glasborstel , de 

 stempel heet dan wijwaterkwastvormig. Zijn zij in dat geval zeer kort, dan 

 heet de stempel draadvormig. In beide laatste gevallen komen de stempels 

 meest aan den top tusschen de kroonkafjes uit. Het eitje is zwak gekromd, 

 het poortje naar beneden gekeerd. De vrucht is vaak vast door de kroon- 

 kafjes omsloten b.v. bij Panicum, Triticum Spelta of er mee vergroeid b.v. de 

 gekweekte gerstsoorten. Het zaad is met den vruchtwand vergroeid (graan- 

 vrucht). Kiem bestaande uit een schildvormig lichaam, dat met zijne rug- 

 zijde tegen het kiemwit ligt, het schildje, en dit draagt op de voorzijde het 

 pluimpje en het worteltje. 



Biologische bijzonderheden. De bouw van den stengel (zie boven) is 

 zoodanig, dat hij, ondanks, dat hij meest zeer dun en vaak zeer lang is, 

 toch gemakkelijk door den wind heen en weer wordt bewogen, zonder te 

 breken. Reeds als de luchtbeweging gering is, gaat hij heen en weer en 

 dit is ook wenschelijk, want daardoor wordt de verdamping bevorderd, die 

 anders bij het zoo vaak dicht opeenstaan der planten licht te gering zou 

 worden (weiden, graanvelden). Ook bevordert die gemakkelijke beweeg- 

 lijkheid in den bloeitijd het zoog. stuiven, d. i. het uitstrooien van het 

 stuifmeel. 



De bladscheeden omgeven den stengel als gespleten buizen. Deze 

 scheeden zijn van binnen glad en kunnen daardoor vrij gemakkelijk een 

 eind om den stengel draaien. Daardoor kunnen de schijven steeds met den 



