552 



— QRAMINAE. 



FAMILIE 18. 



Secale cereale 

 Fig. 493. 



vele rechtopstaande tot opstijgende, krachtige, boven kale of behaarde stengels. De bladen 

 zijn in de jeugd opgerold, vrij breed met een kort tongetje (fig. 493). 



De aar is vrij krachtig, vrij dicht, zelden tot bijna 2 dM lang, min of meer knikkend, 

 meest grijsgroen, ten slotte geelachtig tot geel, met taaie of zwak brosse, behaarde spil, 

 zonder topaartje. De aartjes zijn bijna steeds alleenstaand, meest2- (zelden 3- of 4-bloemig), 

 de 2 onderste bloemen staan dicht bijeen, de as is verlengd en draagt het beginsel van 

 een 3e, soms ook van een 4e bloem. De aartjes zijn zittend, staan in 2 rijen, met de breede 



zijde naar de spil gekeerd (de kelkkafjes dus rechts en 

 links geplaatst). De spil is heen en weer gebogen met 

 tandvormige uitsteeksels, waarop de aartjes zitten. De 

 kelkkafjes (fig. 493) zijn lijnvormig , gelijkzijdig, nauwelijks 

 1 cM lang, bijna even lang, eennervig, over de geheele 

 lengte ruw gekield, meest vrij plotseling in een circa 1 mM 

 lange naald toegespitst, kaal. Het onderste kroonkafje 

 (fig. 493) is lancetvormig , tot 18 mM lang. toegespitst, 

 tot aan den voet scherp gekield, 3- (5)-nervig, de kiel 

 stijfharig borstelig en naast den eenen , van de kiel ver- 

 wijderden rand, korter gewimperd, met een lange, rechte, 

 tot 3 cM lange naald. Het bovenste kroonkafje is op de 

 kielen ruw door zeer korte haren. Het vruchtbeginsel is 

 alleen aan den top behaard. De vrucht is vrij, zwak 

 zijdelings samengedrukt met een diepe groef. O- 5-30 dM. 

 Mei , Juni. 



De plant wordt in 2 vormen gekweekt. De eene, de 

 winterrogge, wordt in het najaar, de andere de zomerrogge 

 in het voorjaar gezaaid. Soms ook blijft de plant over. 

 Een variëteit met 3 vruchtbare bloemen is de var. /i. triflónim Aschers. 



Biologische bijzonderheden. De bloem opent zich reeds bij een temperatuur van 12", in 

 den loop van den voormiddag. De kafjes gaan dan wijd open en de helmknopjes vallen 

 eerst om en springen open, om een deel van hun stuifmeel los te laten, ais zij buiten de 

 kafjes zijn gekomen. Ook de stempels treden naar buiten. Zelfbestuiving is niet goed 

 mogelijk, zelfs meent men wel, dat door eigen stuifmeel de vruchtontwikkeling niet plaats 

 heeft. Zeker is het, dat door zelfbestuiving minder vruchten dan door kruisbestuiving 

 ontstaan. De stempels blijven nog buiten de kafjes uitsteken, als deze zich al weer hebben 

 gesloten. Bij ongunstig weer blijven de bloemen dicht en heeft geen bestuiving plaats. 



In de vruchtbeginsels der rogge ontwikkelt zich niet zelden, evenals ook bij andere 

 korensoorten en wildgroeiende grassen een zwam, Claviceps purpurea, die een zwart 

 hoornvormig, aan den top wat verdikt sclerotium vormt, het moederkoren. In het meel 

 gebruikt , kan het tot een gevaarlijke vergiftigingsziekte, de zoog. kriewelziekte aanleiding geven. 

 De vruchten vormen zich eerst in het volgende voorjaar op de sclerotiën, die op den grond 

 zijn gevallen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant wordt bij ons veel gekweekt, vooral 

 op zandgrond, om de vruchten, terwijl ook het stroo gebruikt wordt. Waarschijnlijk is zij 

 inheemsch in Turkestan en Afghanistan. Zij was bij de oude Grieken nog onbekend en 

 wordt het eerst onder de Romeinen genoemd in de Ie of 2e eeuw na C. Ook is zij ver- 

 wilderd gevonden. 



De var. is bij Rotterdam wild gevonden. 



Volksnamen. De plant is als koren en als rogge bekend, welke namen in verschillende 

 dialectische verscheidenheden overal gebruikt worden. 



43. Aégilops ^) L. G e i t e n o o g. 



Aartjes zittend, in 2 rijen, met de breede zijde naar de spil gekeerd (dus 

 de kelkkafjes rechts en links staand), bijna steeds alleenstaand, 3- of nieer- 

 bloemig, zijdelings samengedrukt of platbol. Bovenste bloemen van het 

 aartje mannelijk of weinig ontwikkeld. Kelkkafjes bijna even lang, eirond, 

 3- tot veelnervig, vlak gewelfd met afgeronden rug, niet gekield, ten slotte 

 kraakbeenachtig hard , aan den top met 2-4 tanden of naalden , zelden gaaf- 



1) van het Grieksche aigos: van de geit en óps: oog, dus geitenoog, waarom is onbekend. 



