FAMILIE 19. — ORCHIDACEAE. — 569 



van het stuifmeel in staat is, bevruchting teweeg te brengen , is de vorming 

 van zoovele zaden toch wel te begrijpen. 



Onder de Orchidaceae komen saprophyten voor, die geen bladgroen be- 

 vatten, de bladen zijn daar tot schubben gereduceerd en bezitten meest 

 geen huidmondjes. De wortels zijn dan echter van mycorrhizcn voorzien. 



Volgens onderzoekingen van Beriiard en Burgeff zou bij de meeste Orchidaceae 

 ook reeds tijdens de ontkieming van het zaad een symbiose bestaan tusschen 

 het zaad en de zwam , die later in de worteldeelen mycorrhizen vormt. De 

 zwam komt dan ook in het grootste deel der volwassen planten voor. Ont- 

 breekt de zwam bij de ontkieming in het zaad. dan ontwikkelt zich dit zeer 

 langzaam, tot op zeker oogenblik de kiem sterft. Het schijnt, dat de wortel- 

 zwam de kieming van het zaad inleidt. Er is veel voor te zeggen, dat de 

 zwam het voedingsweefsel, dat in andere zaden aanwezig is, doch hier ont- 

 breekt, vervangt. De lichtheid der zaden , een gevolg van dit ontbreken van 

 voedingsweefsel , maakt dat zij gemakkelijk verspreid worden en de zwam 

 bevordert de ontkieming. Later hoopt zich bij vele Orchidaceae het zwam- 

 mycelium in de wortels op en doet daar als mycorrhiza dienst. Zoo is het 

 in de eerste plaats bij de bovengenoemde echte saprophyten , maar ook vele 

 bladgroenbevattende zijn halve saprophyten, zij zien er uit als gewone 

 planten, doch voeden zich door hunne mycorrhizen met humus. 



Overzicht van de groepen der Orchidaceae. 



A. Stuifmeeikiompjes naar den voet in een steeltje verlengd, dat met de kieefmassa van 

 het rostellum in verbinding treedt. Heimhokjes nooit afvallend, geheel met hef zuiltje 

 verbonden Groep Ophrydeae Lindl. 



a. Zuiltje kort. Lip aan den voet er van. Helmhokjes rechtopstaand. Hechtkliertjes 

 door een (of 2) beursjes bedekt Ondergroep Serapiadlnae Pfltzer. 



Gesl. Orchis, Aceras, Anacamptis, Ophrys, Himanthoglossum. 



b. Hechtkliertjes onbedekt (of door de uitsteeksels van het helmhokje bedekt). Helm- 

 hokjes rechtopstaand. Stempel onder het helmknopje aan het zuiltje zittend. 



Ondergroep GFnmadeniinae Pfitzer. 

 Gesl. Coeloglossum, Gymnadenia, Platanthera, Herminium. 



B. Stuifmeeikiompjes zonder aanhangsels of alleen aan den top er mede voorzien. Helm- 

 knopjes geheel of grootendeels vrij, vaak licht afvallend. Helmdraad meest dun. 



Groep Acranthae Pfitzer. 



a. Bladschijf en bladscheede niet duidelijk gescheiden of geen schijf (Neottia). Stuif- 

 meeikiompjes meest week, korrelig. Helmknopje op de plaats verwelkend. 



Ondergroep .Veottieae LindL 

 aa. Helmhokjes bijna rechtopstaand, boven het snaveltje uitstekend. Stuifmeei- 

 kiompjes korrelig, maar niet uit tetraden samengesteld. Lip met duidelijk 



afgezet, soms gespoord onderste deel Cephalantheriuae Pfitzer. 



Gesl. Epipactis, Cephalanthera. 

 bö. Helmhokjes tegen het even lange snaveltje liggend. Lip niet geleed. 



aaa. Stuifmeeikiompjes niet in vele afzonderlijke stukken gedeeld. Bladen 



week. netnervig Spiranthinae EngL 



Gesl. Spiranthes, Listera, Neottia. 

 bbb. Stuifmeeikiompjes in vele afzonderlijke massa's gedeeld. Physnrinae Engl. 

 Gesl. Goodyera. 



b. Bladschijf en bladscheede duidelijk van elkaar gescheiden of geen schijf (Coralli- 

 orrhiza) Stuifmeeikiompjes meest wasachtig. Helmhokjes afvallend, nadat de 

 stuifmeelklo.mpjes er uit zijn Ondergroep Jlalaxideae LindL 



Gesl. Stiirmia, Coralliorrhiza, Malaxis. 



Verspreiding der Orchidaceae. Als boschbewonende Orchidaceae moeten 

 genoemd worden de saprophytisch levende Neottia en Coralliorrhiza en ook 

 de halfsaprophyten Goodyera repens en Epipactis microphylla, verder Orchis 

 maculata en fusca, Platanthera bifolia, Listera ovata, Epipactis- en Cepha- 



