FAMILIE 19. — ORCHIDACEAE. — 571 



bbb. Stengel aan den voet tot een j^roenen knol verdikt. Lip rechtopstaand, 

 ongedeeld. Bloemen klein, groenachtig. 

 o. Buitenste bloenidekbladen lijnvorniiK, even lang als de stompe lip. 



Tros 3-8-bloemig. Bladen meest 2 Stannia blz. 608. 



ft- Buitenste bloenidekbladen eirond, langer dan de toegespitste lip. 



Tros veclbloemig. Bladen meest 3 iMalaxis blz. 6()9. 



B. Planten zonder groene bladen. Lip niet gespoord, naar beneden gericht. Vruchlbe- 

 ginsel op een gedraaidcn steel. 



a. Lip 2-spletig, langer dan de overige, helmachtig samengebogen bloenidekbladen. 

 Tros veelbloemig Neottia blz. 606. 



b. Lip zwak 3-lobbig, korter dan de bovenste bloenidekbladen. Tros armbloemig. 



Coralliorrhiza blz. 609. 



J. 0'rchis') L. S t a n d e 1 k r u i d. 



Bovenste deelen van het bloemdek helmvormig samenneigend of 2 er van 

 uitgespreid, vrij of aan den voet vergroeid, de 2 binnenste meest kleiner. 

 Lip 3-lobbig of gaaf, naar voren staand, aan den voet in een spoor ver- 

 lengd. Helmknop vertikaal staand, nooit afvallend, met bijna steeds even- 

 wijdige hokjes, met de rugzijde geheel vergroeid met de steinpelzuil, de 

 hokjes door een uitsteeksel van het snaveltje gescheiden. Stuifmeelklompjes 

 bestaand uit kleine, aan taaie elastische draden zittende lobbetjes , met 

 staartjes en 2 vrije hechtkliertjes, die opgesloten zijn in één tweehokkig 

 beursje. Vruchtbeginsel bijna steeds gedraaid. 



Bloemen purperkleurig, soms wit, in een veelbloemige aar. Schutbladen 

 langer of korter dan het vruchtbeginsel. Bladen langwerpig- tot lijn-lancet- 

 vormig, meest talrijk. Plant met gave of handvormig ingesneden knollen. 



Biologische bijzonderheden. Aan den voet der plant bevinden zich onder 

 den grond 2 knollen, een oude verschrompelde en een jonge gladde, harde. 

 De eerste staat aan den voet van den bloemstengel, de jonge behoort bij 

 den in het volgend jaar bloeienden hoofdknop, die ontstaan is in den oksel 

 van een der lagere scheedebladen der bloeiende plant. Bij eenige soorten 

 b.v. bij Orchis Morio, O. militaris, verdiept zich de ge- 

 heele knopspil buisvormig, zoodat de knol daardoor ge- 

 steeld lijkt en op den top van den knol bevindt zich dan 

 in die buis de hoofdknop (zie fig 511). 



Met het oog op de bestuiving is bij het geslacht Or- 

 chis de bloem op de volgende wijze gebouwd. De lip 

 is steeds van een honigmerk voorzien en draagt een 

 spoor, waarin geen honig wordt afgescheiden, maar de ^ , , , 



. , ,. , , , , , , , r . Overlangsche doorsnede 



msecten, die de bloemen bezoeken, boren het weefsel door den moeder- en 

 in de spoor aan en stellen zich met het zoo verkregen o°rchi"m'iiitads^" '^'^ ^^" 

 vocht tevreden. F's S'i- 



De helmhokjes springen aan de voorzijde geheel open, zoodat de stuif- 

 meelklompjes er geheel vrij in liggen. Deze zijn door hunne steeltjes aan 

 de oppervlakte van het snaveltje bevestigd. De insecten: hommels, bijen 

 en vliegen, zetten zich op de lip en steken hun slurf in de spoor. Zij 

 stooten daarbij met den kop tegen de beursjes, waardoor de zachte huid 

 van deze barst volgens een boogvormige, dwarsloopende lijn. Nu laat daar, 

 waar de staartjes der stuifmeelklompjes in de beursjes zitten, uit de huid 

 van ieder dezer een cirkelvormig schijfje los, waaraan de kleverige inhoud 



1) van het Grieksche orchis: bal, als onderdeel der geslachtsorganen zoo genoemd naar 

 den vorm der knollen bij sommige soorten. 



