572 — ORCHIDACEAE. — FAMILIE 19. 



van het beursje blijft zitten als een kogeltje en zoo ontstaan de hecht- 

 kliertjes. De stuifmeelklompjes rusten nu evenals de staartjes en de hecht- 

 kliertjes in geheel open schalen. De hechtkliertjes hechten zich aan 

 den kop van het insect (of aan den voet der slurf) en als dit na eenigen 

 tijd genoeg sap uit den wand der spoor heeft gezogen , trekt het den kop 

 en de slurf terug en nu gaan de geheele stuifmeelklompjes mee en gaan 

 rechtop op den kop (of de slurf) staan. Als nu het insect wegvliegt, ver- 

 hardt het hechtschijfje snel en trekt zich daarbij zoo samen, dat het staartje 

 en het stuifmeelklompje naar voren over gaat hellen , zoodat het laatstge- 

 noemde bij het bezoek van een tweede bloem tegen de stempelvlakte komt. 

 Deze is kleverig en daar ieder stuifmeelklompje bestaat uit verschillende 

 hoopjes, die aan teere, elastische draden zitten, zullen eenige dezer draadjes 

 bij het terugtrekken van den kop afscheuren en blijven zitten, daar de kle- 

 verigheid van den stempel grooter is dan de sterkte der draadjes. Daar de 

 kleverige stof der hechtkliertjes in de lucht zoo spoedig hard wordt, moeten 

 deze in de bloem al stevig aan het insectenlichaam gehecht zijn. Daarvoor 

 is ook veel kans, daar de diertjes zoolang in de bloem moeten verblijven, 

 omdat het spoorweefsel moet worden aangeboord. 



Spontane zelfbestuiving is in deze bloemen geheel onmogelijk. De knollen 

 der Orchissoorten bevatten een siijmachtig stof: saleb, welke in de apo- 

 theken dienst doet. 



Volgens de leer der signatura rerum schreef men aan die knollen het 

 vermogen toe om de geslachtsdrift op te wekken. Zoo zou de Godin Freya 

 aan hare aanbidders zoog. freyagras geschonken hebben en dit zouden 

 Orchissoorten geweest zijn (zie ook de volksnamen). 



Tabel tot het deter mineeren der soorten van het geslacht Orchis. 



A. Alle bloemdekbladen, behalve de lip, helmachtig samengebogen. Knollen alle ongedeeld. 

 Schutbladen der bloemen dunvliezig, gekleurd, zonder dwarsnerven. 



a. Lip 3-lobbig. Schutbladen 3(-5)-nervig, de hoogere 1-nervig, evenlang als het 

 vruchtbeginsel. Aar meest armbloemig, los. Helm kort, stomp. Zijslippen der 

 lip breeder dan de afgeknotte middenslip. Spoor cylindrisch, knotsvormig, omstreeks 

 evenlang als de lip O. Morio blz. 573. 



b. Lip 3-spletig. 



aa. Schutbladen der bloemen vele malen korter dan het vruchtbeginsel, zonder 



nerven of 1-nervig. Middenslip der lip 2-lobbig, meest met een tandje in het 



midden. Zijslippen lijnvormig. 



aaa. Middenslip der lip met penseelachtige haarbundeltjes als bestrooid. Zij- 

 slippen der lip niet naar boven gebogen. 

 u. Middenslip der lip geleidelijk verbreed, met langwerpige, afgeknotte, 



meest iets getande lobben O. fasea blz. 575. 



/?. Middenslip der lip naar voren plotseling verbreed met meest bijna 

 gaafrandige, afgeronde lobben O. miiitaris blz. 574. 



bbb. Middenslip der lip met fluvveelachtige puntjes, de zijslippen boogvormig 



naar boven gekromd. Lobben der middenslip van denzelfden vorm als de 



zijslippen der lip, doch bijna dubbel zoo lang als deze. o. Simia blz. 575- 



bb. Schutbladen der bloemen bijna evenlang als het vruchtbeginsel, 1-nervig, de 



onderste soms 3-nervig. 



aaa. Bloemdekbladen van den helm tot aan den voet vrij. Zijslippen der lip 

 lijnvormig-langwerpig of langwerpig, kleiner dan de meest 2-lobbige 

 middenslip. Aar veelbloemig, ten slotte cylindrisch, aan den voet wat 

 los. Middenslip der lip geleidelijk naar voren verbreed. Spoor 4 maal 

 korter dan het vruchlbeginsel <>. nstulata blz. 576. 



bbb. Bloemdekbladen van den helm aan den voet samengekleefd. Zijslippen 

 der lip even groot als de ongedeelde middenslip. Aar cylindrisch, vrij 

 dicht en veelbloemig. Helm langwerpig, spits. Zijslippen der lip bijna 



