FAMILIE 19. 



ORCHIDACEAE. 



573 



B. 



b. 



bbb. 



bb. 



vierhoekig of niitvoimi),', de midciL'iislip l;ui>,'vverpiK. Spoor j,'ekr()md , 

 even lang als het halve vriichtl)e).'insel, korter dan de lip. 



(►. i-orlu|)h()ra blz. 576. 

 Zijdelinjjïsche buitenste bloenidekbladen ten slotte afstaand of teruKk'csiafjen. 

 u. Knollen onj,'edecld. Schutbladen vlicziji, zelden iets kriiidachti),', meest zonder 

 dvvarsnerven, meest iets korter dan het vrnchtbeKinsel, zelden langer dan dit. Aar 

 los. Lip aan den voet wi^vormijj; versmald. Vruchtbe«inscl sterk jjedraaid. 

 aa. Bladen lanjiwerpijj tot lancetvormii,', naar den voet versmald. Aar meest veel- 

 bioemi.u. Buitenste bloenidekbladen meest spits. Zijslippen der lip afgerond, 

 de middenslip afi,a>knot. Spoor even lanj^ als het vruchtbej^'insel. 



U. iiDiseulu blz. 577. 

 bb. Bladen lijn-lancetvormi.u, van den voet af versmald. Aar tamelijk veelbloemij(. 

 Buitenste bloenidekbladen wat stomp. Middenslip der lip even lang als of 

 lan.uer dan de zijslippen. Spoor meest korter dan het vrnchtbej,nnsel. 



O. palustris blz. 578. 

 Knollen aan den top handvormig, 2-4-lobbig of -deelig. Schutbladen, behalve de 

 bovenste kruidachtig, met dwarsnerven, langer dan het vruchtbeginsel. Aar meest 

 veel- en tamelijk dichtbioemig. Bloemen vrij groot. 



aa. Stengel hol. Bladen meest 5 (4-6). Schutbladen, althans de onderste, langer 

 dan de bloemen. 



aaa. Bladen uit een smalleren voet tot het midden verbreed, aan den top 

 vlak. Knollen handdeelig. Lip aan den voet breed wigvormig, 3-lobbig. 



Spoor korter dan het vruchtbeginsel O. lutirolia blz. 578. 



Bladen van den voet af versmald, aan den top kapvormig samenge- 

 trokken. Lip ongedeeld of onduidelijk 3-lobbig. O. iucarnata blz. 579. 

 Stengel gevuld. Bladen 6-9. Schutbladen korter dan de bloemen. Bladen 

 uit een smalleren voet verbreed, de onderste langwerpig, stomp. Aar eerst 

 kegelvormig, later cylindrisch. Lip 3-lobbig .... O. maeulata blz. 580. 

 Volksnamen. De soorten heeten in Friesland en de Graafschap Zutpiien 

 kulkruid, in de Noord-Veluwe en op Zuid-Beveland koekoeksbloem en op 

 Walcheren kievitsbloem. 



0. Mório ') L H a r 1 e k ij n (fig. 512). 



Deze plant is onbehaard. Zij heeft ongedeelde, rondachtige knollen. De 

 stengel is kantig, lichtgroen, boven vaak violet aangeloopen, aan den voet 

 met spitse, witachtige scheeden. De bladen zijn langwerpig of lijnvormig- 

 langwerpig, afstaand, blauwgroen, de hoogere zijn kleiner en omgeven den 

 stengel scheedeachtig. 

 De aar is meest arm (circa 8-) bloemig, ijl. De schutbladen zijn eirond- 



lancetvormig, dunvliezig, gekleurd, zonder dwars- 

 nerven, 3-5-nervig, de hoogere zijn 1-nervig. 

 Zij zijn even lang als het vruchtbeginsel. De 

 bloemen zijn vrij groot, zwak welriekend. Het 

 bloemdek is purper of violet, zelden rosé of wit, 



met groene aderen, de 

 lip is aan den voet wit 

 met purperkleurige vlek- 

 ken. De helm is kort, 

 stomp, meest neigen de 

 5 bloemdekbladen ervan 

 samen, soms zijn de zij- 

 delingsche iets afstaand. 

 De zijdelingsche buiten- 

 ste bloemdekbladen zijn 

 langwerpig-eirond, het middelste is vaak iets smaller, de zijdelingsche bin- 

 nenste zijn korter, smaller dan de buitenste, langwerpig-lijnvormig. De lip 



Orchis Morio 

 Fig. 512. 



Bloem van Orchis Morio 



Fig. 513. 



a schutblad, b vruchtbeginsel, 



c bloemdek. 



1; Morio = harlekijn. 



