FAMILIE 19. 



— ORCHIDACEAE. — 



577 



Bloem van Orchis coriophora 

 Fig. 519. 



1 van voren : a , b helm , c lip. 

 2 van ter zijde, a schutblad, 

 b bloemdek , c lip , d spoor. 



korter en smaller dan de buitenste. De lip is klein, iets korter tot iets lanKer dan de 

 buitenste bloemdekbladen , 3-splctiR, olijf^roen, purper geaderd , 

 aan den voet wit of groenveel, met purperkleurige puntjes 

 De zijslippen zijn even groot als de ongedeelde middenstip, 

 bijna vierhoekig of ruitvormig, aan den buitenrand meest 

 iets getand, de middcnsiip is langwerpig, ongedeeld, meest 

 vrij spits, gaafrandig. De spoor is kegelvormig, spits, ge- 

 kromd, licht roodachtig-violet, half zoo lang als het vrucht- 

 beginsel, korter dan de lip, naar beneden gericht. Het vrucht- 

 beginsel is min of meer gebogen. '4. 1,5-3,5 dM. Juni, Juli. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt 

 vooral in Midden-Europa op vrij vochtige plaatsen, zelden in 

 moerassige weilanden voor. Zij is bij ons alleen op den 

 Sint-Pietersberg gevonden. 



0. mascula ')L. Mannetjesorchis (fig. 520). 



Deze plant is onbehaard en heeft ongedeelde, meest rondachtige, zelden 



langwerpige, vrij groote knollen (fig. 520). De 

 stengel is lichtgroen, naar boven vaak zwart- 

 purper gevlekt, aan den voet door spitse schee- 

 den omhuld. De bladen zijn langwerpig tot 

 lancetvormig, spits, naar den voet versmald, 

 vaak purper of violet gevlekt, de onderste staan 

 dichter bijeen en zijn grooter, de bovenste om- 

 hullen den stengel scheedeachtig, zij staan vaak 

 tamelijk ver onder de aar. 



De aar is los, meest veelbloemig, eerst eirond, 

 ten slotte verlengd, cylindrisch, meest vrij los. 

 De schutbladen zijn lancetvormig, spits tot toe- 

 gespitst, vliezig, bijna steeds purperviolet aan- 

 geloopen, de onderste zijn even lang als of langer 

 dan het vruchtbeginsel, eennervig of onduidelijk 3-nervig. De bloemen (fig. 

 521) zijn vrij groot en rieken vaak naar vlier. De bovenste bloemdekbladen 

 zijn meest purper of roodachtig tot lila, soms iets 

 gevlekt of gestreept, de zijdelingsche buitenste zijn 

 ten slotte teruggeslagen. De buitenste zijn lang- 

 werpig tot langwerpig-eirond of eirond-lancetvormig, 

 spits of toegespitst, zelden stomp, drienervig, de 

 zijdelingsche binnenste zijn -3 maal zoo lang, ei- 

 rond, spits of iets stomp. De lip is langer dan 

 de buitenste bloemdekbladen, aan den voet wig- 

 vormig versmald, 3-lobbig, aan den voet wit met 

 purperkleurige puntjes, in het midden gebaard. De 

 lobben zijn weinig ongelijk, de zijlobben afgerond, 



fijn gekarteld tot iets getand, de middenlob afgeknot, smaller of breeder, 

 soms aanzienlijk langer, 2-lobbig, meest getand. De spoor is cylindrisch 

 of iets knotsvormig, even lang als het vruchtbeginsel , opstijgend of horizontaal 

 afstaand. Het vruchtbeginsel is cylindrisch, gekromd, sterk gedraaid , meest 

 purperviolet aangeloopen. Het zuiltje is kort, stomp. 2].. 15-50 cM. Mei, Juni. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa 

 in weiden, op zonnige heuvels, gaarne op kalkgrond voor. Zij is bij ons, 

 zeldzaam, in de duinen en in Zuid-Limburg gevonden. 



Orchis mascula 

 Fig. 520. 



Bloem van Orchis mascula 



Fig. 521. 



a vruchtbeginsel, b schutblad, 



c , d helm , e lip , ƒ spoor. 



1) mascula ^ mannelijk. 

 Heukels, Flora. !. 



37 



