578 



— ORCHIDACEAE. 



FAMILIE 19. 



Orchis palustris 

 Fig. 522. 



0. palustris 1) Jacq. Moerasorchis (fig. 522). 



Bij deze plant zijn de knollen ongedeeld, rondachtig of langwerpig. De stengel is hol, 

 rolrond, boven kantig, meest sterk violet aangeloopen en draagt aan den voet eenige 

 scheeden. De bladen zijn lijn-lancetvormig, spits, van den voet af versmald, ongevlekt, 

 rechtop- of rechtop-afstaand, zij zijn gekield of gootvormig, met van onderen uitstekende 



nerven, van boven donkergroen, glanzend, zij staan meest 

 van elkaar verwijderd. 



De aar is los, tamelijk veelbloemig. De schutbladen zijn 

 lancet- tot lijn-lancetvormig, spits, meest purperkleurig aan- 

 geloopen, 3-7-nervig, meest zonder dwarsnerven , echter wet 

 de onderste, meest niet langer dan het vruchtbeginsel. De 

 bovenste bioemdekbladen zijn lila-purper, 3-nervig, de 

 buitenste langwerpig, stomp, de zijdelingsche sterk terug- 

 geslagen, de zijdelingsche binnenste smaller, bijna ellip- 

 tisch, met het middelste buitenste iets samenneigend. De 

 lip is aan den voet vrij breed, breed omgekeerd eirond 

 tot omgekeerd hartvormig, duidelijk 3-lobbig, iets langer 

 dan de overige bioemdekbladen, kaal, tot het midden wit- 

 achtig met donkerviolette of purperkleurige vlekken of 

 streepjes. De zijlobben zijn vrij breed en staan uitge- 

 spreid, de middenlob is meest langer, ongedeeld of diep 

 uitgerand, bijna 2-lobbig. De spoor is horizontaal of naar 

 beneden gericht, cylindrisch, recht, aan den top versmald, 

 meest korter dan het vruchtbeginsel. Het vruchtbeginsel is, vooral op de kanten, purper- 

 kleurig aangeloopen. De zuil is vrij kort, de stuifmeelklompjes zijn groen. '^. 3-5 dM. 

 Juni , Juli. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa, gaarne op 

 iets zilte gronden voor. Zij is bij ons alleen bij Maastricht gevonden. 



0. latifólia -)L Handekenskruid (fig. 523). 



Deze plant is onbehaard, zij heeft aan den top handvormig 2-4- (meest 

 3-) deelige, samengedrukte knollen. De stengel 

 is min of meer hol, krachtig, sterk bebladerd, 

 boven kantig en vaak violet aangeloopen, aan 

 den voet door schubben omgeven. De bladen 

 zijn meest 5 (4-6) in getal , uit een smalleren 

 voet naar het midden verbreed, aan den top 

 vlak, langwerpig-eirond tot lancetvormig, meest 

 afstaand, slap. De onderste staan dicht opeen, 

 zijn breeder, stompachtig, de hoogere staan 

 verder uit elkaar en zijn toegespitst , het bovenste 

 steekt vaak boven den voet der aar uit, alle zijn 

 meest zwartbruin gevlekt. 



De aar is eerst pyramidaal, later cylindrisch, 

 meest veel- en tamelijk dichtbloemig. De schut- 

 bladen zijn eirond-lancetvormig tot lancetvormig, meest naar binnen ge- 

 bogen, 3-nervig, vaak rood aangeloopen, langer dan het vruchtbeginsel. 

 De onderste en de middelste zijn meest langer dan de bloenien. De laatste 

 zijn vrij groot, lila-purper, zelden vleeschkleurig tot wit. De bovenste 

 bioemdekbladen zijn lila-purper. De buitenste bioemdekbladen zijn meest 

 eirond-lancetvormig, de beide zijdelingsche vaak iets gevlekt, ten slotte 

 min of meer teruggeslagen, het middelste is iets korter, ongevlekt, de zijde- 

 lingsche binnenste zijn korter en meest ook smaller. De lip is meest afstaand, 

 aan den voet breed wigvormig, meest 3-lobbig met donkere teekeningen op 

 een lichteren grond, zeldzamer wit, de zijlobben zijn ruitvormig, meest met 



Orchis latifoIia 

 Fig. 523. 



1) palustris = moeras. -) latifolia = brcedbladig. 



