FAMILIE 19. 



ORCHIDACEAE. 



581 



zijn lancetvormiR, toegespitst, 1-nerviK, korter dan het vriichtbeginsel. De bloemen zijn 

 vrij klein en rieken onaanRenaam. De bovenste bloemdekbladen neigen helmachtiK samen, 

 de buitenste zijn eirond tot eirond-lancctvormijj, in het onderste deel iets met elkaar samen- 

 gekleefd, lichtgroen, aan de randen iets violet of bruin, 

 de zijdelingsche binnenste zijn rechtopstaand, lijnvormig, 

 iets stomp, grocnachtig, bijna zoo lang als de buitenste. 

 De lip is ongespoord, langer dan het vruchtbeginsel, 3- 

 lobbig, lichtgroen, vaak roodachtig aangeloopen, vlak, 

 glad, naar beneden gebogen, dubbel zoo lang als of nog 

 langer dan de overige bloemdekbladen. Zij is aan den 

 voet voorzien van 2 glanzende, vvitachtige, duidelijk ge- 

 scheiden knobbels en van boven vrij dicht met fijne papillen 

 bezet. Zij heeft zeer smalle, spitse, lijnvormige zijlobben 

 en een smal lijnvormige, min of meer naar buiten gebogen 

 middenlob, die bijna tot het midden in 2 slippen is ge- 

 spleten, die op de zijlobben gelijken, maar iets kleiner 

 zijn. Tusschen de laatste zit vaak een klein, draadvormig 

 puntje. Het geheel der lip bootst een hangend mensch 

 na, de hoogere zijslippen zijn de armen, de lagere de 

 beenen. Het heimknopje is geheel met de stempeizuil 

 vergroeid. Het uitsteeksel van het snaveltje is kegelvormig. 

 De stuifmeelklompjes loopen ieder in een staartje uit, de 

 hechtklierties aan deze zijn vergroeid en in een eenhokkig 

 beursje opgesloten. Het vruchtbeginsel is verlengd, lijn- 

 vormig, gedraaid, korter dan de lip. '^. 10-40 cM. 

 April— Juni. 



Biologische bijzonderheden. De inrichting der bloem 

 met het oog op de bestuiving is als bij de Orchissoorten. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt 

 in Midden- en Zuid-Europa op zonnige heuvels en in lichte bosschen, het meest op kalk- 

 grond voor. Zij is vroeger bij ons in Zuid-Limburg gevonden. 



Aceras anthropophora 

 Fig. 527. 

 a bloem. 



3. Himaiitho^Iössum ^) Spr. 



H. hircinum -) Spr. Bokkenorchis (fig. 528). 



Deze plant is krachtig en onbehaard. Zij heeft langwerpige, zeldzamer bolronde knollen 



en de stengel is bebladerd en boven kantig. De bladen 

 hebben een scheedeachtigen voet en zijn eirond tot lang- 

 werpig, de bovenste zijn zittend en lancetvormig, alle zijn 

 wat vleezig, min of meer blauwgroen, tijdens den bloeitijd 

 reeds geelachtig of verwelkend. 



De bloemen (fig. 528) zijn groot, kort gesteeld, rieken 

 onaangenaam bokachtig en staan in een vaak zeer lange, 

 eenigszins ijle aar. De schutbladen zijn lijn-lancetvormig, 

 even lang als of korter dan het gedraaide, cylindrische 

 vruchtbeginsel, zijn toegespitst, bleekgroen tot bijna wit- 

 achtig, soms naar boven violet aangeloopen. De buitenste 

 bloemdekbladen neigen eenigszins helmachtig samen, zijn 

 langwerpig, iets spits, duidelijk generfd, bleekgroen tot 

 witachtig, aan den top meest vuilviolet, van binnen groen 

 en purper gestreept en gepunt. De zijdelingsche binnenste 

 bloemdekbladen zijn smal, lijnvormig, iets korter dan de 

 buitenste. De lip is zeer lang, 3-6 cM lang, hangend, 

 meest 3-lobbig, met ongedeelden voet, die meest sterk 

 gekroesd en wit is, terwijl hij in het midden met zeer fijne papillen donkerviolet gepunt, 

 boven groen of violet is. De zijlobben zijn smal lijnvormig, min of meer gegolfd of ge- 

 kroesd, licht-vuilgroen of ook roodachtig. De middenlob is zeer lang (tot 5 cM), lijn- 

 vormig, 3 a 5 maal zoo lang als de zijlobben en licht- of olijfgroen tot bruinviolet van 

 kleur. Zi] is vaak 2-spletig of 2-3-, zeldzamer 4-tandig, tijdens den bloeitijd heen en weer 



Himanthoglossum hircinum 

 Fig. 528. 



') van het Grieksche himas: riem, teugel en gloossa: tong, om de 3 smalle slippen, 

 waaruit de lip bestaat. -') hircinum = stinkend als een bok. 



