FAMILIE 19. — ORCHIDACEAE. — 587 



7. Gymnadénia ') R. Br. Muggen orchis. 



Bloemen vrij i<iein. Van de den helm vormende bloemdekbladen zijn de 

 buitenste gescheiden, afstaand of ook samenneigend, terwijl het middelste 

 tegen de 2 binnenste aanligt. Daartegenover staat de 3-lobbige lip, die 

 zeer lang gespoord is. Bloemdek purperlila, zelden wit of rood. Stempel- 

 zuil kort, het helmknopje er geheel mee vergroeid. Het uitsteeksel van het 

 snaveltje vormt hier een vrij smalle plooi tusschen de helmhokjes. Stuif- 

 meelklompjes met staartjes en hechtkliertjes, die zeer langgerekt, bijna 

 evenlang als de aartjes, naar de lip gekeerd en naakt zijn. Ook hier 

 ontstaan, evenals bij Herminium, de hechtkliertjes wel in het binnenste 

 van het snaveltje, doch zoo dicht aan de opperhuid, dat er geen beursje 

 aan de stempelzuil blijft zitten , doch de hechtkliertjes geheel naakt liggen. 

 De kleefstof zit er zijwaarts aan. 



De stempel doet zich voor als 2 sikkelvormige, verheven strepen rechts 

 en links van den ingang der spoor. Vruchtbeginsel gedraaid. 



Bloemen in veelbloemige, vrij dichte, slanke aren, met kruidachtige 

 schutbladen. Bladen meest smal, ongevlekt. Planten met meest handvor- 

 vormig ingesneden knollen. 



Biologische bijzonderheden. De stuifmeelklompjes blijven hier aan de 

 zijden van de slurf van de bloemenbezoekende kleine insecten (vooral 

 uiltjes) zitten. Deze vinden in de spoor honig en blijven, doordat zij het 

 weefsel van de spoor niet als bij Orchis behoeven aan te boren, korter in 

 de bloemen, doch dit is hier ook geen bezwaar, daar de hechtkliertjes der 

 stuifmeelklompjes hunne kleefkracht eerst na 2 uren verliezen. 



Tabel tot het determineeren der soorten van het geslacht Gymnadénia. 



A. Bladen, althans de onderste, langwerpig-omgekeerd eirond tot langwerpig-lancetvormig, 

 nooit lancet- of lijnvormig. Bloemdekbladen tot een klok- tot bijna kogelvormigen helm 

 samenneigend. Zijdelingsche binnenste bloemdekbladen uit een korten nagel plotseling 

 verbreed. Spoor rolrond, stomp G. albida blz. 587. 



B. Bladen lancet- tot lijn-lancetvormig. Zijdelingsche binnenste bloemdekbladen met het 

 middelste samenneigend, de zijdelingsche buitenste afstaand Spoor draadvormig. 



a. Spoor meest H ^, a 2 maal zoolang als het vruchtbeginsel. Hechtkliertjes lancetvor- 

 mig, zijdelings aan den steel der stuifmeelklompjes gehecht . G. conopea blz. 588. 



b. Spoor nauwelijks zoo lang of tot i ,-, maal zoolang als het vruchtbeginsel. 



G. odoratissiiua blz. 589. 



(i. albida-) Rich. Witte mug genorchis (fig. 536). 



Bij deze onbehaarde plant zijn de knollen bijna tot aan den voet gedeeld en verlengd, 

 zij zien er als bundels vleezige wortels uit. De stengel is stijf rechtopstaand, rolrond. aan 

 den voet voorzien van 2-3 spitse scheeden. Bladen zijn er meest 4-5, zij staan meest iets 

 verwijderd, zijn groen, de onderste zijn langwerpig-omgekeerd eirond tot langwerpig-lan- 

 cetvormig, naar den top toe breeder, stomp kort gespitst, de hoogere zijn lancetvormig, 

 spits, kleiner, zij gaan geleidelijk in de schutbladen over. 



De aar is smal, meest 2-6 cM lang, vrij dicht. De schutbladen zijn eirond tot lancet- 

 vormig, toegespitst, 3-nervig, even lang als of langer dan het vruchtbeginsel. De bloemen 

 <fig. 536) zijn klein, geel-witachtig, knikkend, staan iets naar eene zijde gekeerd en zijn iets 

 welriekend. De bloemdekbladen neigen tot een klok- tot bijna kogelvormigen helm samen, 

 de buitenste zijn bijna eirond, stomp, 3-nervig, gekield, groenwil, het middelste is iets korter. 

 De zijdelingsche binnenste zijn korter dan de buitenste, uit den korten nagel plotseling 



1) van het Grieksche gymnos: naakt en aden: klier, omdat de hechtkliertjes hier niet in 

 een beursje zijn opgesloten. -) albida = witachtig. 



