^94 



ORCHIDACEAE. 



FAMILIE 19. 



verdikt Vruchtbeginsel niet, doch de bloemsteel wel gedraaid. Stempelzuil 

 kort, iets toegespitst. Helmknop bijna rechtopstaand, vrij, beweeglijk, boven 

 het snaveltje uitstekend, stomp, met korten helmdraad. Stuifmeelklompjes 

 zittend, door een streep in 2 helften gedeeld met korrelig stuifmeel, alleen 

 door fijne elastische draden onderling verbonden. Zij zijn door een gemeen- 

 schappelijk, bijna bolrond hechtkliertje vereenigd. Stempel bijna vierkant, 

 breed gerand, meest met een kort, in het hechtkliertje eindigend snaveltje. 

 Dit hechtkliertje zit dus aan den achterrand van denstempel, de helmknop 

 steekt er boven uit. 



Bloemen vrij groot, rood- of groenachtig, op rechtopstaande stelen 

 afstaand of knikkend, ia een naar eene zijde gekeerden tros. De spil, 

 evenals de bloemstelen en vruchtbeginsels meest kort behaard. Bladen in 

 de jeugd opgerold, talrijk, stengelomvattend, met uitstekende nerven, de 

 onderste tot scheeden gereduceerd. Overblijvende planten met meestal diep 

 in den bodem zittenden, kruipenden wortelstok. Planten half van humus 

 levend. 



Tabel tot het determineeren der soorten van het geslacht Epipactis. 



A. Voorste lid der lip breed vastzittend aan het uitgeholde, achterste lid. 



a. Middelste stengelbladen langer dan de stengelleden. 



aa. Achterste lid der lip van voren met een nauwe spleet, over zijne geheele opper- 

 vlakte honig afscheidend. Voorste lid hartvormig of eirond, toegespitst, ver- 

 diept E. latifolla blz. 594. 



bb. Achterste lid der lip met een wijden mond, voorste lid met 2 gekarteld ge- 

 kroesde knobbels. Bloemen scharlaken-purperrood, naar vanille riekend. 



E. atrorabens blz. 596. 



b. Middelste stengelbladen korter dan de stengelleden. Schutbladen korter dan de 

 bloemen. Plant roodachtig aangeloopen. Voorste lid der lip hartvormig met 2 

 duidelijke, diep gelobde knobbels E. microphylla blz. 596. 



B. Voorste lid der lip van het aan weerszijden geoorde, naar het midden toe verdikte, 

 achterste lid door een diepe insnijding gescheiden, beweeglijk en gemakkelijk afbre- 

 kend. Achterste lid der lip alleen op de verdikte middenstreep honig afscheidend, voor 

 met 2 kort driehoekige, uitstekende lobben. Voorste lid rondachtig , vlak. 



E. palastris blz. 597. 



E. latifólia') All. Wespenorchis (fig. 546). 



Deze soort heeft een korten, vrij dikken, rolronden, vaak schuin opstij- 

 genden wortelstok, die vaak behalve bloemdragende, 

 ook niet-bloeiende stengels draagt en die iets vlee- 

 zige, witachtige wortels bezit. De stengel is krachtig, 

 naar den top behaard, groen of boven violet aan- 

 geloopen, rolrond of iets kantig, vaak heen en 

 weer gebogen. Hij is vaak tot den top bebladerd, 

 met korte leden en aan den voet voorzien van vrij 

 korte, lichtbruine scheeden. De bladen zijn lang- 

 werpig-lancetvormig tot breed eirond, meest min 

 of meer afstaand, aan den voet met korte, nauw 

 aanliggende scheeden. Zij zijn op de nerven en 

 aan de randen iets ruw, meest min of meer sten- 

 gelomvattend , de middelste zijn langer dan de leden, 

 de hoogere schutbladachtig 



De bloeiwijze is meest lang, rijkbloemig, bijna 

 De schutbladen zijn breed lijn- tot lancetvormig, toege- 



Epipactis latifoUa 

 Fig. 546. 



eenzijdig, vrij ijl. 



1) latifólia = breedbladig. 



