FAMILIE 19. 



— ORCHIDACEAE. 



599 



verlengd , aan de voorzijde den stempel , aan de achterzijde den vrij hoog 

 boven den achterrand van den stempel uitstekenden helmknop dragend. 

 Deze is vrij, beweeglijk, stomp, niet korten heimdraad. Snaveltje ontbre- 

 kend. Stiiifmeelklompjes cylindrisch, 2-lobbig, uit poedervormig stuifmeel, 

 dat slechts door eenige zwakke draden verbonden is, bestaand, kort ge- 

 steeld, zonder hechtkliertje. Vruchtbeginsel vaak gedraaid. 



Bloemen vrij groot, rechtopstaand, rosé of wit, weinig open, in een 

 ijle aar staand. Bladen in de jeugd opgerold, langs den geheelen stengel 

 staand, zittend of stengelomvattend, met uitstekende nerven, de onderste 

 tot scheeden gereduceerd. Overblijvende planten met kruipenden wortel- 

 stok, die half van humus leven. 



Tabel tot het deterinineeren der soorten van het geslacht Cephalanthera. 



A. Vruchtbeginsel, evenals de geheele plant kaal. Voorste lid der lip overdwars breeder, 

 stomp, korter dan de andere bloemdekbladen. 



a. Bladen langwerpig-eirond. Schutbladen lancetvormig, de onderste veel langer dan 

 de bloemen C. pallens blz. 599. 



b. Bladen lancetvormig. Schutbladen veel korter dan de bloemen. 



C. Xlphophyllnm blz. 600. 



B. Stengel naar boven, evenals de schutbladen en vruchtbeginsels kort behaard. Voorste 

 lid der lip driehoekig, meer lang dan breed, toegespitst, bijna zoo lang als de andere 

 bloemdekbladen. Bladen lancetvormig. Schutbladen even lang als of langer dan het 

 vruchtbeginsel C. rnbra blz. 600. 



C. pallens ') Rich. (C. grandiflóra-) Bab.). Bleek boschvogeltje (fig. 554). 



Deze plant is onbehaard. Zij heeft een meest horizontaal kruipenden wortelstok en een 

 krachtigen , vaak heen en weer gebogen stengel , die boven 

 door de afloopende bladranden en nerven kantig is en aan 

 den voet met vliezige, los aanliggende scheeden bezet en 

 ver naar boven bebladerd is. De bladen zijn langwerpig- 

 eirond tot eirond of eirond-lancetvormig, toegespitst, spits 

 of vrij stomp, lichtgroen, aan de randen iets gegolfd, met 

 uitspringende nerven. 



De bloemen vormen, ten getale van 3-8, een zeer ijle aar. 

 De schutbladen zijn lancetvormig tot eirond-lancetvormig, 

 de onderste zijn bladachtig, vaak langer dan de bloemen, 

 de bovenste zijn meest korter dan de vruchtbeginsels. De 

 bloemen zijn groot, geelachtig-wit. De bovenste bloem- 

 dekbladen zijn opgericht, meest 5-nervig. De buitenste 

 bloemdekbladen zijn langwerpig, vrij stomp, de zijdelingsche 

 binnenste zijn langwerpig-eirond , korter en stomper dan 

 de buitenste. De lip (fig. 554) is circa -o, maal zoo lang 

 als de andere bloemdekbladen , van binnen geel , het 

 achterste lid heeft aan weerszijden een bijna driehoekige, 

 afgeronde lob, die aan den voet versmald en daar vaak 



bruingeel tot oranjerood is, het voorste lid is hartvormig-eirond, meest gekarteld, meest 

 met 3 overlangsche lijsten. Het zuiltje is bijna cylindrisch. Het vruchtbeginsel is glad, 

 spilvormig, 6-ribbig. De vrucht is rechtop-afstaand. ^. 2-6 dM. Mei, Juni. 



Biologische bijzonderheden. Reeds voor de bloem opengaat, springen de helmhokjes 

 open, waarna de stuifmeelklompjes aan de bovenzijde van den er onder liggenden stempel 

 liggen, zoodat zelfbestuiving mogelijk is, doordat uit de stuifmeelkorrels stuifmeelbuizen 

 naar beneden groeien. Ook is bestuiving door insecten mogelijk. Deze gaan op het voorste, 

 rechthoekig van den voet afstaande deel der lip zitten. Bij het naar binnen gaan van den 

 kop hecht zich het vrij losse stuifmeel daar gemakkelijk aan en kan het in dezelfde of in 

 een tweede bloem op den stempel gebracht worden. Na de bevruchting richt zich de top- 

 lob der lip op en sluit den toegang tot de bloem af. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in Midden- en Zuid-Europa 



Cephalanthera pallens 

 Fig. 554. 



1) pallens = bleek. 



^) grandiflóra = grootbloemig. 



