600 



— ORCHIDACEAE. 



FAMILIE 19. 



Cephalanthera Xiphophyllum 



Fig. 555. 



a bloem, b stempelzuil. 



voor in bosschen op leem- en mergelgrond. Zij is op een paar plaatsen in Zuid-Limburg 

 gevonden. 



C. Xiphophyllum'; Rchb. fil. (C. ensifólia-') Rich.). Zwaardboschvogeltje 



(fig. 555). 

 Deze soort is onbehaard en heeft een meest horizontalen wortelstok en een slanken, 



meest tot aan de bloeiwijze bebladerden stengel, die 

 aan den voet van zeer wijde scheeden is voorzien. De 

 bladen staan in 2 rijen, dicht bijeen, meest rechtop- 

 afstaand, zij zijn lancetvormig , toegespitst, levendig 

 groen, vaak langer dan de aar, zij hebben min of meer 

 uitstekende nerven, de onderste zijn vaak stomp, de 

 hoogere lijn-lancetvormig. 



De aar is tamelijk veel (3-20-)bloemig, ijl. De schut- 

 bladen zijn eirond tot lijn-lancetvormig, eennervig, veel 

 korter dan de bloemen, vliezig. De bloemen zijn kleiner 

 dan die van C. pallens en C. rubra , zij zijn zuiver wit 

 en staan meer open dan bij C. pallens. De buitenste 

 bloenidekbladen zijn eirond-lancetvormig, spits, de 

 zijdelingsfhe binnenste zijn elliptisch, stomp, korter 

 dan of even lang als de buitenste. De lip is omstreeks 

 half zoo lang als de buitenste bloemdekbladen en heeft 

 van binnen een gele (zelden geel met oranje) vlek. Het 

 achterste lid loopt aan weerszijden in een stomp drie- 

 hoekigen top uit, is aan den voet iets zakvormig en 

 omsluit de zuil grootendeels, het voorste lid is over- 

 dwars breeder, uit bijna hartvormigen voet stomp drie- 

 hoekig met 5 kamachtige lijsten. Het vruchtbeginsel is 

 onbehaard, cylindrisch, recht of zwak gebogen, onge- 

 steeld, gedraaid en 6-ribbig. ^. 1,5-4,5 dM. Mei, Juni. 

 Door de dicht opeenstaande, smalle bladen is deze soort geniak'.;elijk van de andere te 



onderscheiden. 



Biologische bijzonderheden. De insecten worden 

 naar de bloemen dezer soort gelokt door de witte 

 kleur en doordat in het achterste zakvormige deel 

 der lip (waarschijnlijk) honig wordt afgescheiden. 

 De stempelzuil staat hier hellend (fig. 556) in de keel 

 der bloem en wel zoo, dat het bezoekend insect, 

 als het teruggaat, om weg te vliegen, met een klein 

 deel van rug en kop langs den stempel strijkt en 

 zoodoende deze deelen besmeert met een taai, slij- 

 merig vocht. Onmiddellijk daarna raken deze tegen 

 de stuifmeelmassa's en blijft daarvan vrij wat er aan Cephalanthera rubra 



kleven, dat nu in de volgende bloem op den stem- Fig. 556. 



pel kan worden overgebracht. Spontane zelfbestui- A Stempelzuil en lip uit een knop ge- 

 ving schijnt hier niet plaats te hebben. nomen, pm topslip der lip, x achterste lid 



der lip, 3' onvruchtbare meeldraad, n stem- 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant pel, a helmknop. 



komt in geheel Europa voor in bosschen, gaarne op ,efue'nrsTeMeile"l\.rin'r vorig"" ^" 

 kalkgrond. Zij is in Zuid-Limburg gevonden. 



C. rübra") Rich. Rood boschvogeltje (fig. 557). 



Deze plant heeft een vrij langen, bijna rolronden , meest vertikalen wortelstok en een 

 meest heen en weer gebogen, boven iets overhangenden stengel, die naar boven, evenals 

 de schutbladen en het vruchtbeginsel kort klierachtig behaard is. De bladen staan bijna 

 in 2 rijen, zijn meest langwerpig, de hoogere lancetvormig. spits, afstaand, stijf, van vele 

 sterke nerven voorzien, kaal, van boven donker, van onderen lichter groen. 



De aar is een- tot veelbloemig, ijl. De schutbladen zijn lancetvormig, spits, even lang 

 als of langer dan het vruchtbeginsel, de oudere zijn zelfs wel langer dan de bloemen. De 

 bloemen (fig. 557) zijn groot, bijna zittend. Het bloemdek is lichtpurper, tijdens den bloeitijd 

 open, aan den top iets naar buiten gebogen. De buitenste bloemdekbladen zijn langwerpig- 



1) Xiphophyllum = zwaardblad. -,) ensifólia = zwaardbladig. ;^) rubra = rood. 



