602 



ORCHIDACEAE. 



FAMILIE 19. 



Spiranthes autumnalis 

 Fig. 558. 



S. autumnalis i) Rich. Herfstschroeforchis (fig. 558). 

 Deze plant is boven behaard. Zij heeft 1-3, meest 2 knollen, die eirond 

 of langwerpig zijn en rolronde bijwortels. De stengel is dun, scheef ge- 

 groefd, meest heen en weer gebogen, boven iets klierachtig behaard. De 

 bladen, die den winter overgebleven zijn, zijn aan den voet van den bloem- 

 stengel tijdens den bloeitijd al afgestorven , doch ter zijde van dien bloem- 

 stengel staat een roset van eironde tot eirond-langwerpige, sp'itse, breed 



gesteelde, blauwgroene bladen, die den hoofdknop 

 voor het volgend jaar omsluiten. De bloemstengel 

 draagt alleen eenige scheedeachtige, smalle, aan- 

 liggende schubben. 



De aar is meest veelbloemig, dicht, smal, spi- 

 raalvormig gewonden , behaard. De schutbladen 

 zijn eirond tot lancetvormig, toegespitst, dik, van 

 buiten klierachtig behaard, groen, veelnervig, aan 

 de randen witachtig, langer dan het vruchtbeginsel. 

 De bloemen (fig. 558) zijn klein, wit of bleek- 

 groen en rieken naar vanille. De bloemdekbladen 

 zijn op het rechtopstaande vruchtbeginsel horizon- 

 taal afstaand, aan den voet iets hol, van binnen 

 wit, van buiten groenachtig, de buitenste zijn 

 lijn-lancetvormig, stompachtig, drienervig, van 

 buiten iets klierachtig behaard, de zijdelingsche binnenste zijn tongvormig, 

 eennervig, iets korter dan de buitenste. De lip is langwerpig tot omge- 

 keerd eirond, bijna zoo lang als de buitenste bloemdekbladen, naar buiten 

 gebogen, uitgerand, glanzend, wit, doch in het midden groenachtig, naar 

 voren gegolfd-gekarteld. De stempelzuil is slank, korter dan de bloemdek- 

 bladen, bijna rolrond met verdikten top, zij loopt evenwijdig aan de lip 

 en is lichtgroen. De stempelschijf is beneden door een haarlijst gewimperd. 

 Het vruchtbeginsel is spilvormig, lichtgroen, 

 meest zittend, iets gedraaid. Zoo er een 

 steel is, is deze gedraaid, maar het vrucht- 

 beginsel niet. Ij.- 7-22 cM. Augustus — 

 October. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen 

 rieken eenigszins naar vanille. Zij staan 

 horizontaal. Op het voorste, teruggeslagen 

 deel der lip zetten zich de hommels, die 

 aan het achterste deel de twee knobbels 

 vinden, welke honig afscheiden en die zich 

 verzamelt in een kleine napvormige uit- 

 holling rechts en links. De toegang daar- 

 heen is door den uitstekenden stempelrand 

 en door die knobbels zeer vernauwd. Bij 

 de pogingen der hommels, om den honig te 

 bereiken , drukt de slurf tegen de tongvor- 

 mige hechtklier (fig. 559). Het vlies, dat 

 over die hechtklier zit, scheurt overlangs 

 open en de bootvormige schijf, die met 



Spiranthes autumnalis 

 Fig. 559. 



A Bloem van ter zijde gezien, na het 

 wegnemen der beide onderste bloemdelc- 

 bladen. 



B Bloem van ter zijde gezien , nadat 

 alle bloemdekbladen zijn weggenomen. 

 De ligging der onderlip en van het bo- 

 venste bloemdekblad zijn door stippel- 

 lijnen aangeduid, C stempel en snaveltje, 

 van voren gezien, met de ingesloten schijf. 

 D Dezelfde zonder de schijf, a helm- 

 knop, p stuifmeelklompjes , r snaveltje, 

 s stempel, n honigbevattend deel. 



een dikke, melkachtige, zeer 



1) autumnalis = herfst. 



