FAMILIE 19. 



ORCHIDACEAE. 



603 



kleverige vloeistof is gevuld (welke aan de lucht direct bruin en hard 

 wordt), kleeft in haar geheel aan de slurf. Tegelijk gaan ook de stuifmeel- 

 klompjes mee. De helmknop aan de achterzijde is n.I. vroegtijdig open- 

 gesprongen, waardoor de stuifmeelklompjes op de hechtklier komen te 

 rusten en daaraan door de kleefstof gehecht worden. Het insect verlaat 

 dus de bloem met de stuifmeelklompjes bezwaard en nu gaat zij naar een 

 oudere bloem. Daar is na 2 a 3 dagen de lip sterk naar beneden gegaan , 

 waardoor de toegang tot den honig wijder is geworden , zoodat nu 

 de slurf tevens langs den stempel strijkt en daaraan stuifmeel af kan geven. 

 Is dus de bloem gedurende de eerste dagen alleen ingericht om het stuif- 

 meel weg te doen gaan, later is zij voor bestuiving geschikt. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in Midden- en 

 Zuid-Europa in vochtige weiden, aan boschranden, vaak met Calluna vul- 

 garis en Euphrasia nemoralis voor. Zij is bij ons vrij zeldzaam. 



S. aestivalis ') Rich. Zomerschroeforchis (fig. 560). 



Deze soort is beneden niet, doch naar den top toe wel wat behaard. Zij heeft meest 3-4 

 spilvormige, verlengde, vleezige, vuilwitte knollen en vrij dikke bijwortels. De stengel is 

 slank, meest wat heen en weer gebogen, kantig, gegroefd of 

 bijna rolrond, boven iets klierachtig, bebiaderd, aan den voet 

 voorzien van eenige bruine, toegespitste scheeden. De bladen 

 aan den voet van den stengel, zijn 2-3 in getal, zij hebben een 

 scheedevormenden voet, zijn lijnvormig-langwerpig tot lijnvor- 

 mig, iets stomp of spits, gootvormig, gekield, rechtop-afstaand, 

 geelachtig groen, meest 5-7-nervig. De hoogere stengelstandige 

 zijn kleiner, de bovenste zijn schutbladachtig. 



De bloemen zijn iets grooter dan bij de vorige, zij rieken 

 vooral des avonds, en staan in een smalle, spiraalvormig ge- 

 wonden aar, die zeer dicht en iets klierachtig behaard is. De 

 schutbladen zijn langwerpig-lancetvormig tot lancetvormig, goot- 

 vormig, lichtgroen, 5- of 3-nervig, even lang of iets langer dan 

 het vruchtbe'ginsel. De bovenste bloemdekbladen zijn meest 

 vrij, aan den top naar boven gebogen en eerst klokvormig sa- 

 menneigend, ten slotte zijn de zijdelingsche buitenste afstaand. 

 De buitenste bloemdekbladen zijn lancet- tot lijn-lancetvormig, 

 meest vrij stomp, 3-nervig, witachtig met groene nerven, even 



lang of het iets breedere middelste iets korter, de zijdelingsche binnenste iets korter, lijnvormig, 

 stomper, bijna spatelvormig, eennervig. De lip (fig. 560) is langwerpig-eirond, concaaf, 

 aan den voet iets genageld, boven den nagel tongvormig en gaafrandig, naar voren toe 

 bijna cirkelvormig verbreed en aan den rand fijn gekarteld, witachtig, in het midden groen. 

 Zij is even lang als de andere bloemdekbladen. Het vruchtbeginsel is verlengd spilvormig, 

 groen, meest alleen boven klierachtig. De stempelzuil is groen, de stempelholte aan den 

 rand kaal. 4. 1-4 dM. Juni— Augustus. 



Deze soort is van de vorige gemakkelijk door de smalle, aan den voet om den stengel 

 tot een roset bijeenstaande, niet er naast staande bladen te onderscheiden. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in West- en Zuid-Europa in 

 moerassige weiden en heiden voor. Zij is bij ons alleen bij Weert (L.) en bij Geldrop ge- 

 vonden. 



13. Listéra'-^) R. Br. Keverorchis. 



Bovenste bloemdekbladen iets samenneigend of de buitenste uitgespreid. 

 Lip aan den voet iets zakachtig, ongespoord, ongeleed, langer dan de 

 andere bloemdekbladen, hangend, aan den top 2-spletig, afstaand. Stempel- 

 zuil kort, aan de voorzijde de loodrechte stempelvlakte dragend, terwijl de 

 achterzijde naar boven kapvormig is en daarbinnen de vrije helmknop ligt. 



Spiranthes aestivalis 

 Fig. 560. 



1) aestivalis = des zomers bloeiend, 

 historicus in Engeland, f 1711. 



-) naar Martin Lister, geneesheer en natuur- 



