604 



ORCHIDACEAE. — 



FAMILIE 19. 



Tusschen helmknop en stempelvlakte bevindt zich het snaveltje als een 

 breed eironde, spitse schub, die naar de stempelvlakte toe bol uitstaat en 

 aan den top 2 kleine openingen heeft. Deze schub is hol en in 2 kamertjes 

 verdeeld, zij vervult de rol van hechtkliertje voor de ongesteelde stuifmeel- 

 klompjes, die hier weder uit poedervormig stuifmeel bestaan. Het vrucht- 

 beginsel is zelf ongedraaid , doch zit op een gedraaiden steel. 



Bloemen groenachtig, gesteeld, in een ijlen tros zittend, met schutbladen 

 korter dan de bloemstelen. De laatste, evenals destengel, naar boven kort 

 behaard. Stengel in de onderste helft met 2 (zelden 3) bijna tegenoverstaande, 

 ongesteelde bladen, boven evenals de bloemstelen kort behaard. Bladen 

 in de jeugd opgerold. Overblijvende planten met v^ortelstok en lange, draad- 

 vormige wortels. 



Biologische bijzonderheden. 

 zoekers zijn kevers (vooral 



De bloemen zijn weinig opvallend. Als be- 

 Grammoptera laevis) en sluipwespen waarge- 

 nomen. In het midden der 

 lange, smalle, naar beneden 

 omgebogen lip bevindt zich 

 een lange, honig afscheidende 

 groeve. Het groote, dunne ^ 

 bladachtige, toegespitste sna- 

 veltje bevat een kleefstof, die 

 bij de geringste aanraking als 

 een taaien , witten droppel uit 

 de openingen te voorschijn 

 treedt. 



In den knop (fig. 561) heeft 

 zich reeds het daarachter ge- 

 legen helmknopje geopend en 

 liggen dus, als de bloem open 

 gaat, de stuifmeelklompjes 

 geheel vrij en leunen met hun 

 top tegen het boveneinde van 

 het snaveltje. Nu komen kleine insecten naar het ondereind der lip 

 vliegen, kruipen langzaam naar boven, terwijl zij de honiggroeve uitlikken. 

 Daarna stooten zij, boven aangekomen, tegen het snaveltje, waaruit nu 

 dadelijk 2 droppels kleefstof komen , die tot een samenvloeien en zich ten 

 deele hechten aan den insectenkop, ten deele aan de toppen der stuifmeel- 

 klompjes, zoodat deze met den kop mee getrokken worden en dit nog te 

 meer, daar de kleverige vloeistof in 2 a 3 seconden verhardt. 



Zoo spoedig dit gebeurd is, buigt zich het snaveltje naar voren en 

 beneden op den stempel, zoodat deze nu niet uit dezelfde bloem het stuif- 

 meel kan ontvangen. Later echter wordt dit snaveltje weer recht, de ledig 

 gelekte honiggroeve vult zich nu weer met honig en de stempel wordt 

 kleverig, zoodat insecten, die uit andere bloemen met stuifmeel beladen, 

 komen, dit daaraan kunnen afgeven. Kruisbestuiving is dus bij insecten- 

 bezoek verzekerd. 



Listera ovata 

 Fig. 561. 



1 Deel van een jeugdige bloem, van ter zijde gezien, 



2 Bloem van voren gezien, nadat de stuifmeelklompjes 

 po uit den helmknop a zijn genomen en het bladvormige 

 snaveltje r zich naar voren gekromd en den stempel st 

 ten deele bedekt heeft, n honigafscheidende groef, 

 s, p, p', deelen van het bloemdek, ov vruchtbeginsel, 



3 de tegen een naald zittende stuifmeelklompjes, po, 



4 Grammoptera laevis met vele stuifmeelklompjes aan 

 den kop. 



Tabel tot het determineeren der soorten van het geslacht Listera. 



A. Bladen eirond. Lip wigvormig-omgekeerd eirond, 2-spletig . . . L. ovata blz. 605. 



B. Bladen driehoekig, aan den bijna hartvormigen voet wigvormig versmald. Lip lang- 

 werpig, aan den voet aan weerszijden met een zijtand, 2-spletig. L. cordata blz. 605. 



