FAMILIE 19. 



ORCHIDACEAE. — 



607 



De iiiriclitinu; der bloem (fig. 565) met het oog op de bestuiving is als 

 bij Listera. Er zijn slechts een paar kleine verschillen op te merken, 1" 

 wordt hier de honig in een lip, die een vlakke schaal vormt, afgescheiden 

 en is deze niet zoo gemakkelijk toegankelijk als bij Listera, 2" is het 

 stuifmeel hier sterker poedervormig en valt, als de bloem oud wordt, ge- 

 makkelijk uiteen, zoodat kleine insecten (Thrips enz.) het op den stempel 

 derzelfde bloem over kunnen brengen en daardoor zelfbestuiving plaats 

 kan hebben. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa 

 in bosschen , vooral in beukenbosschen voor. Zij is bij ons in Zuid-Lim- 

 burg, in Twente en bij Bergen (Noord-Holland) gevonden. 



15. Goodyéra') R. Br. 



G. répens -) R. Br. D e n n e n o r c h i s (fijj. 566). 



Deze plant heeft een dunnen, aan de oppervlakte kruipenden, geleden, iets vleezigen 

 wortelstok, die uitloopers vormt, welke bladrosetten dragen. De stengel is aan den voet 

 opstijgend, rolrond, iets heen en weer gebogen, boven klier- 

 achtig kort behaard. De onderste bladen zijn aan den voet 

 van den bloemstengel tot een roset opeengehoopt. Zij heb- 

 ben een breeden, gevleugelden steel en eironde of langwer- 

 pig-eironde, spitse, vrij dikke bladen met duidelijke dwars- 

 nerven. Zij blijven tot het volgende voorjaar groen en zijn 

 vaak wit gevlekt. De stengel draagt daarboven eenige lijn- 

 of lancctvormige, den stengel scheedeachtig omgevende, 

 toegespitste schubben en is naar boven evenals de bloeiwijze 

 kort behaard. 



De bloeiwijze is een veelbloemige, dichte, eenzijdige, 

 smalle en «wak gedraaide aar. De schutbladen zijn lijn- 

 lancetvormig , toegespitst, eennervig, groen, meest langer 

 dan het vruchtbeginsel. De bloemen (fig. 566) zijn witachtig, 

 klein en rieken zoetachtig. Het bloemdek inaakt bijna een 

 rechten hoek met het vruchtbeginsel. De bloemdekbladen 

 zijn vrij, de buitenste zijn langwerpig-eirond, stomp, con- 

 caaf, groenachtig aangeloopen , van buiten sterk klierachtig 

 donzig, de zijdelingsche zijn afstaand, het middelste is iets langer en neigt met de zijde- 

 lingsche binnenste helmachtig samen. De laatste zijn lancetvormig, kaal, even lang als, 

 doch smaller dan het middelste buitenste. De lip is ongedeeld, kort, ongespoord, korter 

 dan de buitenste bloemdekbladen, afstaand, aan den voet zakvormig, in een korte, naar 

 voren neergebogen spits versmald en omvat de stempelzuil half. De laatste is kort, naar 

 binnen gebogen. De helmhokjes zitten vrij op het 2-tandig uitsteeksel van het snaveltje en 

 bevatten ongesteelde stuifmeelklompjes, die in vele afzonderlijke massa's zijn gedeeld,, 

 welke los en korrelig zijn. Het vruchtbeginsel is bijna of geheel zittend, iets gedraaid, 

 eerst verlengd tol-, later spilvormig, driekantig, kort behaard. 4. 1,5-3 dM. Juli, Augustus. 



Door de niet spiraalvormig gedraaide bloeiwijze en den kruipenden wortelstok gemakkelijk 

 van Spiranthes te onderscheiden. 



Biologische bijzonderheden. Wat de inrichting der bloem (fig. 567) met het oog op de be- 

 stuiving betreft, het volgende. Het achterste napvormig deel der lip bevat honig, het voorste, 

 naar beneden gebogen deel is de plaats, waarop de insecten aanvliegen. Het schildvormige, 

 bijna vierhoekige snaveltje steekt iets boven den stempel uit en de oppervlakte van dit uit- 

 steeksel scheidt bij lichte aanraking een kleverige vloeistof af en is gemakkelijk naar boven 

 te drukken. Daarbij neemt het een strookje huid mee, waaraan aan het achterste einde 

 de stuifmeelklompjes kleven. Reeds in den knop hebben zich de helmhokjes geopend, 

 de stuifmeelklompjes hebben zich met de voorzijde aan den rug van het snaveltje gehecht. 



Goodyera repens 

 Fig. 566. 



1) naar J. Goodyer, Engelsch botanicus. 



-) repens = kruipend. 



