616 



ALISMACEAE. — 



FAMILIE 21. 



van ongelijke stralen 



Butomus umbellatus 

 Fig. 577. 



De bloemen zijn vrij groot en vormen samen aan den top van den stengel, 

 die langer is dan de bladen, schijnbaar een eindelingsch scherm, met tal 

 met 2-4 korte, lancetvormige schutbladen. In wer- 

 kelijkheid zijn het 3 of meer schroeven, die hier 

 bijeenstaan. De bloemdekbladen zijn blijvend, alle 

 gekleurd, doch de buitenste zijn steviger en smal- 

 ler. Zij zijn eirond, roodachtig wit, van buiten 

 donkerder geaderd, in het midden zijn zij, vooral 

 de buitenste , violet aangeloopen. Er zijn 9 meel- 

 draden, waarvan er 6 op de randen der binnenste 

 bladen zitten, terwijl er 3 tegenover het midden 

 der blaadjes een binnensten krans vormen. Stam- 

 pers zijn er 6, elk met een opgezwollen vrucht- 

 beginsel en een spits toeloopenden stijl, die aan de 

 binnenzijde den streepvormigen stempel draagt. De 

 vruchtjes zijn 6 in getal, bijna 1 cM lang, aan den 

 voet vergroeid, scheef omgekeerd eirond. De vrucht- 

 bladen zijn aan de binnenvlakte geheel met zaden 

 bekleed. Zij zijn door een blijvenden stijl gesnaveld en springen aan de 

 binnenzijde open, zijn dus kokervruchten. De zaden zijn overlangs gestreept 

 en hebben een rechte kiem. 4- 9-15 dA\. Juni— .Augustus. 



Biologische bijzonderheden. De inrichting der bloem met het oog op de 

 bestuiving schijnt in verschillende streken niet dezelfde te zijn, althans zij 

 wordt door verschillende waarnemers niet op dezelfde wijze beschreven. 



Volgens Knuth zijn in Sleeswijk— Holstein de bloemen (fig. 578) protran- 

 drisch. Van de 9 meeldraden 

 openen zich eerst de 6, niet voor 

 de bloemdekbladen staande en 

 deze buigen zich naar buiten om. 

 Hebben deze hun stuifmeel ver- 

 loren , dan openen zich de 3 ove- 

 rige, doch deze buigen zich niet 

 zoover om. Nu ontwikkelen zich 

 de stempels, die zich als spleten 

 openen, welke zich ten slotte 

 zoover uitstrekken , dat zij onder 

 de nog met stuifmeel bedekte 

 helmknopjes der laatste 3 meel- 

 draden komen te staan. In het eerste stadium van de bloemontwikkeling 

 is dus alleen gelegenheid om stuifmeel weg te halen, terwijl in het tweede 

 stadium bij insectenbezoek zoowel kruis- als zelfbestuiving kan plaats heb- 

 ben, alsook spontane zelfbestuiving. Aan den voet der vruchtbeginsels 

 wordt honig afgescheiden. 



Volgens andere onderzoekers is de bloem zoo sterk protrandrisch, dat de 

 9 meeldraden hun stuifmeel al verloren hebben, tegen dat de stempels zich 

 ontwikkelen en zijn dus de bloemen geheel aangewezen op kruisbestuiving. 

 Volgens nog anderen hebben de 9 meeldraden nog stuifmeel, als de stem- 

 pels al ontwikkeld zijn en komen ze ten deele van zelf met de stempels in 

 aanraking. 



De zaden, die naar buiten geslingerd zijn en door den wind een eind zijn 



Butomus umbellatus 

 Fig. 578. 

 / Bloem in den eersten toestand. Zes der 9 meeldra- 

 den zijn ontwikkeld, de stempels s zijn nog gesloten , 2 

 Bloem in den tweeden toestand. Alle helmknopjes zijn 

 opengesprongen en de stempels s zijn ontwikkeld. 



