FAMILIE 86. 



— gentianaceae. — 



57 



Gentiana Pneumonanthe 

 Fig. 63. 



1 Overlangsche doorsnede 

 door een VOOI liet laai 

 opende bloem, waarin liet 

 stuifmeel van de plooien der 

 bloemkroon op de stempels 

 wordt overgebracht, 2 dwars- 

 doorsnede d'">r dezelfde 

 bloem. 



kems, zij verwijden zich bij liet opengaan der bloem des morgens, doel; 



gaan bij liet sluiten des avonds meer naar binnen steken en draaien zich 

 meteen wat. Daarbij komen de nu vrij sterk inspringende vouwen met de 

 buitenzijden der helmknopjes in aanraking en ont- 

 vangen stuifmeel. Dit gebeurt op de volgende dagen 

 (fig. 63) weer, doch nu strekken zich de deelen der 

 bloem , de stijl wordt 3 mM , de onderste helft der 

 bloemkroon zelfs 7 mM langer, zoodat nu die met 

 stuifmeel bedekte vouwen op de hoogte van den 

 stempel komen te liggen en zelfbestuiving bewerken, 

 als de bloemkroon zich weer in plooien legt en dit 

 te meer nog, daar de plooien dieper worden. 



Behalve hommels bewerken ook soms kevers uit de 

 geslachten Anthobium, Dasytes en Meligethes kruis- 

 bestuiving. Zij kruipen in de bloemen, blijven daar 

 soms wel drie dagen achtereen in en brengen allicht, 

 als zij in andere bloemen overgaan , stuifmeel over. 



Op enkele plaatsen in Duitschland zijn planten met 

 geheel gesloten blijvende bloemen, dus kleistogame 

 bloemen , gevonden. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa 

 op vochtige plaatsen in heide- en veenstreken voor en is bij ons algemeen, 

 doch bijna uitsluitend op diluvialen zandgrond. 



Volksnamen. In Groningen heet de plant kievitsbekken, in Friesland, 

 Noord-Overijsel en Zuid-Holland duizendschoon , in 

 Friesland, op de Veluwe en in Noord-Limburg klokje, 

 in Drente en Overijsel blauwe klokjes, in Gelder- 

 land, West-Friesland, Utrecht en Zuid-Holland klok- 

 jesgentiaan en in Zuid-Limburg heibloempjes. 



G. vèrna ') L. Vroege gentiaan (fig. 64). 



Deze soort lieeft ook de keel der bloemkroon kaal, evenals 

 G. cruciata en G. Pneumonanthe, doch onderscheidt zich van 

 beide, doordat de buis der bloemkroon cylindrisch, zeldzaam 

 iets buikig is. 



Zij behoort thuis in de weilanden in de hooge bergstreken in 

 Midden- en Zuid-Europa en is door Boerhaave opgegeven als 

 bij ons inlandsch te zijn. Het is echter zeer twijfelachtig, of 

 dit wel zoo is. 



G. campéstris-) L. Veldgentiaan (fig. 65). 



De geheele plant is evenals bij G. germanica en G. Amarella dofgroen, 

 meest violet aangeloopen. De wortel is dun. De stengel is meest trosvor- 

 mig of pluimvormig vertakt, met 1-bloemige of vaak weer trosvormige 

 bloemtakken. Hij is rechtopstaand en kantig. De zaadlobben zitten bij 

 deze plant nog tijdens den bloeitijd als spatelvormige deelen boven den 

 grond. De bladen zijn tegenoverstaand, uitstaand, eirond tot langwerpig- 

 lancetvormig, spits, 3-5-nervig, de onderste, die niet talrijk zijn, zijn 

 omgekeerd eirond, stomper, steelachtig versmald, de hoogere zijn zittend, 

 vaak met een half stengelomvattenden voet. 



De bloemen zijn rechtopstaand, 4-tallig. De kelk is trechtervormig, diep 



Gentiana verna 

 Fiir. 64. 



!) verna = voorjaars. 



-') campéstris = veld. 



