FAMILIE 93. 



— SOLANACEAI 



117 



Hyoscyamus niger 



Fig. 144. 



a bloem, b vruchtkelk, D vrucht. 



-. Hyoscyamus ) Trn. 



h. mger -) l. Bilzenkruid (fig. lil. 



Uit tien penwortel komt hier een krachtige, rechtopstaande, vertakte, 

 kleverig ruw behaarde stengel. De wortelbladen zijn langgesteeld, lang- 

 werpig-eirond , bochtig vinspletig, de stengelbladen zijn stengelomvattend , 

 eirond tot langwerpig, grof bochtig getand niet ongelijke, driehoekig- 

 lancetvormige lobben. Alle bladen voelen 

 zacht aan. 



De bloemen zijn bijna zittend, vrij groot en 

 staan in meest dichte, veelbloemige, onge- 

 vorkte bijschermen. De kelk is kroes-klok- 

 vormig, aan den voet kleverig ruw behaard 

 met rechtopstaande , ten slotte bijna stekend 

 stekelpuntige, ovaal-lancetvormige slippen. 

 Tijdens den vruchttijd is hij rechtopstaand en 

 omgeeft de vrucht. De bloemkroon is iets 

 onregelmatig, trechtervormig, vuilgeel met 

 sierlijk violet adernet, aan de keel van binnen 

 geheel violet. De zoom is geplooid met 5 

 stompe, ongelijke lobben. De 5 meeldraden 

 steken weinig buiten de keel uit en hebben 

 in de lengte openspringende helmknopjes. De 

 stempel is knopvormig. De vrucht is een 2- 

 hokkige doosvrucht, die uit een opgezwollen voet versmald is en met een 

 1- of 2-hokkig deksel openspringt. De zaden zijn afgerond, niervormig. 

 00, zelden 0. 3-6 dM. Juni -October. 



De plant bevat een zeer vergiftig alkaloïd : hyoscyamine en riekt onaan- 

 genaam. 



Variëteiten zijn: 



(3. agréstis-) Kit. 0. Lager. Bladen minder bochtig. Bloemkroon met 

 minder violette aderen. 



y. pdllidus 4 ) Kit. Bloemkroon zuiver geel. Overigens als ,5. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen zijn schuin naar beneden ge- 

 richt, zij hebben in de aderen op de bloemkroon een honigmerk. Aan den 

 voet der meeldraden zijn 3, door haren gesloten, toegangen tot den honig. 



Eerst staan de helmknopjes circa 7 mM onder den stempel , doch reeds 

 aan den avond van dienzelfden dag zijn zij door het uitgroeien der bloem- 

 kroon op dezelfde hoogte als deze gekomen , zoodat nu zelfbestuiving kan 

 plaats hebben. Voor het van plaats verwisselen van helmknopjes en stempel 

 geldt het bij Atropa gezegde. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa 

 op puin- en mesthoopen en aan wegen voor en is bij ons vrij algemeen 

 op allerlei grond. Zij wordt in de geneeskunde wel als verdoovend middel 

 gebruikt en men wrijft er paarden wel mee in , om de lastige vliegen van 

 hen af te houden. De var. ,5. is bij Terwolde en bij Deventer, de var. y. 

 bij Deventer, 's-Hertogenbosch en Maastricht gevonden. 



] ) van het Grieksche hys: zwijn en kyamos: boon, dus zwijnsboon. Waarom zij zoo 

 heet, is onbekend. -) niger = zwart. :; ) agréstis — wild groeiend. ') pallidus = bleek. 



