122 — SCROPHULARIACEAE. — FAMILIE 94. 



B. De 2 rugwaarts liggende bloemkroonslippen of de bovenlip worden in den knoptoestand 

 door een of door de beide zijslippen bedekt. . . Onderfamilie Rhinauthoideae Koeh. 



a. Bloemkroonslippen alle vlak en afstaand of meest de 2 bovenste rechtopstaand. 

 Helmknopjes ten slotte aan den top verbonden .... Groep Dijïitaleae Ilenth. 



Gesl. Digitalis, Veronica. 



b. De 2 bovenste bloemkroonslippen vormen een helmachtige bovenlip. Veelal para- 

 sieten of halfparasieten . ,\. Groep Rhiuantheae D.C. 



Gesl. Melampyrum, PedicuTarls-, Alectorolophus, Euphrasia, 

 Parentucellia, Lathraea. 



Biologische bijzonderheden. De meeste geslachten hebben proterogynische 

 bloemen o. a. Linaria, Scrophularia en Veronica, doch bij Digitalis zijn zij 

 protrandisch. Bij Linariasoorten komen kleistogame bloemen voor. 



Meestal wordt aan den voet van het vruchtbeginsel honig afgescheiden , 

 de meeste Verbascumsoorten bieden echter alleen stuifmeel aan de bezoe- 

 kende insecten. 



De inrichting der bloemen met het oog op de bestuiving is nog al sterk 

 uiteenloopend. Als groepen zijn te noemen: 



1. Open bloemen met korte buis (Verbascum , Veronica), waarbij de 

 stempels en de meeldraden vrij uitsteken, doch zoo, dat bezoekers meestal 

 den stempel eerder dan de helmknopjes aanraken. Bijen en vliegen zijn 

 hier de bestuivers. 



2. Kort klokvormige, ver geopende, bruinachtige bloemen (Scrophularia), 

 waarin de honig in groote hoeveelheid en goed zichtbaar wordt afgescheiden. 

 Hier ontwikkelt zich eerst de stempel en daarna ontlasten de helmknopjes 

 hun stuifmeel en raken de onderzijde van het insect. Bezoekers zijn vooral 

 wespen. 



3. Bloemkroon met lange open buis (Digitalis) of gesloten buis (Antirrhi- 

 num, Linaria). Deze nemen de insecten gewoonlijk geheel of grootendeels 

 in zich op en deze raken met hunne bovenzijde de helmknopjes of den 

 stempel aan. Bezoekers zijn grootere bijensoorten. 



4. Bloemen met nauwe kroonbuizen (Euphrasia, Alectorolophus, Melam- 

 pyrum, Pedicularis). Zij bezitten een bovenlip, die de helmknopjes tegen 

 regen beschut en een onderlip, die dient als plaats, waarop de insecten 

 komen aanvliegen en deze worden met poedervormig stuifmeel bestrooid. 

 Bestuivers zijn hier in de bloemen met tamelijk lange buizen bijen en 

 vliegen, in die met lange buizen bijna uitsluitend hommels. 



Daar meestal in de bloemen eerst den stempel en daarna de helmknopjes 

 worden aangeraakt, is kruisbestuiving regel, terwijl soms door dichogamie 

 geen zelfbestuiving kan plaats hebben. In andere bloemen heeft daarentegen 

 bij uitblijvend insectenbezoek zelfbestuiving plaats. 



Voorkomen der Scrophulariaceae. Tot deze familie behoort een parasiet 

 n.I. Lathraea squamaria. Halophyten komen bijna niet voor, alleen Euphrasia 

 verna, evenmin waterplanten (ondergedoken vormen van Limosella aquatica). 

 Tot de moerasplanten behooren beh. de zooeven genoemde Limosella, 

 Gratiola officinalis, Veronica scutellata, Anagallis en Beccabunga, de 

 Pedicularissoorten en eenigszins ook Scrophularia alata. 



Xerophyten, die op open plaatsen groeien, zijn de Verbascumsoorten 

 Veronica officinalis en prostrata, Veronica Teucrium (meer op heuvels), 

 Linaria vulgaris, terwijl L. Cymbalaria op muren voorkomt. 



Op beschaduwde plaatsen en in bosschen behooren thuis Scrophularia 

 nodosa op vochtige plaatsen, verder Scrophularia vernalis, Veronica mon- 

 tana, Melampyrum pratense en Digitalis purpurea. 



