132 



SCROPHULARIACEAE. 



FAMILIE 94. 



kroon uit en de stijl , waarop de insecten komen aanvliegen , steekt in het 

 midden der bloem nog verder uit. Daardoor is kruisbestuiving vrij wel 

 verzekerd. 



Tegen het laatst van den bloeitijd kan zelfbestuiving plaats hebben. 

 Eerst toch gaan de 2 tot dusverre naar voren liggende, langere helmdraden 

 zich voor de opening der bloemkroonbuis plaatsen op de manier van 2 

 over de borst gekruiste armen. Daardoor komen de nog stuifmeel bevat- 

 tende helmknopjes achter den stempel te liggen en als nu de bloemkroon 

 loslaat en naar voren afglijdt, blijft zij nog een tijdlang aan den stijl hangen 

 en glijdt er eindelijk met een draaiende beweging af. Daarbij komt de 

 stempel vrij zeker met een der beide helmknopjes in aanraking. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa, 

 meest op kleigrond voor. Bij ons is zij vrij zeldzaam en meest aangevoerd 

 of uit tuinen verwilderd. 



Volksnaam. In Zuid-Limburg heet de plant mottenkruid. 



V. phoeniceum 1 ) L. Paarse toorts (fig. 159). 



Uit den korten, dikken wortel komt een meest niet vertakte, verwijderd bebladerde, naar 



boven stompkantige stengel, die evenals de bloem- 

 stelen en kelken klierachtig behaard is. De wortel- 

 bladen vormen een roset, zijn gesteeld, langwerpig 

 of eirond, grof gekarteld, van boven bijna kaal, van 

 onderen kortbehaard. De stengelbladen zijn klein, 

 langwerpig, gekarteld, zittend. 



De bloemen staan alleen en zijn tot een tros ver- 

 eenigd. De schutbladen zijn lijnvormig. De bloem- 

 stelen zijn vele malen langer dan de schutbladen en 

 de kelk. De kelk heeft elliptische, stompe slippen. 

 De bloemkroon is violet, aan den voet geel, zelden 

 wit of rosé. Alle meeldraden zijn met violette wol 

 bekleed (bij de witbloeiende met witte wol). Alle 

 helmknopjes zijn niervormig, niet afloopend. De 

 stempel is knotsvormig. De doosvrucht is bol- 

 eirond, toegespitst, iets langer dan de kelk. OO en 

 2J.. 3-6 dM. Mei— Juli, soms tot September. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant 

 komt op zonnige heuvels en in droge bosschen in 

 Midden- en Zuid-Europa voor. Bij ons is zij op 

 eenige plaatsen aangevoerd en misschien ook soms 

 een verwilderde sierplant. Zij is gevonden in de 

 duinen bij Sandpoort, op den Galgenbult bij Hoog- 

 Verbascum phoeniceum Keppel . op het Pothoofd bij Deventer, bij Bussum 



F'g- 159. en bij Arnhem. 



1 meeldraad, 2 vrucht. 



Verbase urn- bastaarden. 



In ons land zijn gevonden: 



V. collimim-) Schrad. (V. nigrum x Thapsus). 



V. adulterinum '■'•) Koch. (V. nigrum thapsiforme). 



V. ramigerum^) Schrad. (V. Lychnitis thapsiforme). 



V. Brockmü'lleri : ') Ruhmer. (V. nigrum x phlomoides). 



V. Schiedeanum 1 ') Koch. (V. Lychnitis ;•; nigrum). 



] ) phoeniceum = purperrood. '-') collinum = heuvelbewonend. :; ) adulterinum = 

 overspelig. •) ramigerum = takdragend. •"•) Brockmülleri = Brockmüller's 



,; ) Schiedeantim = Schiede's. 



