134 — SCROPHULARIACEAE. — FAMILIE 94. 



3. Antirrhïniiin ') L. Leeuwenbek. 



Kelk 5-deelig of 5-spletig met iets ongelijke slippen. Bloemkroon 2-lippig, 

 gemaskerd, met duidelijke buis, aan den voet met een knobbel of een spoor. 

 De 2 lippen zijn ongelijk, de bovenste omvat in den knop de onderste, 

 staat rechtop en is 2-spletig, de onderlip staat uitgespreid, is 3-lobbig en 

 is van een uitstekende plooi (het verhemelte) voorzien , die gebaard is en 

 de keel der bloemkroon afsluit. De 4 meeldraden zijn tweemachtig en op- 

 stijgend. De helmknopjes hebben 2 uiteenwijkende, zich overlangs openende 

 helmhokjes. Deze hebben aan den voet geen stekel. De stempel is knots- 

 vormig en staat op een draadvormigen stijl. De vrucht is een bol- of eironde 

 doosvrucht met 2 ongelijke, veelzadige hokjes. Het grootste hokje springt 

 onder den top met 2 schuin naar boven en naar elkaar gekeerde, smal ovale, 

 kleine gaten open en het kleinste met een dwars en breed ovaal, grooter 

 gat. Houdt men de smalle openingen naar boven, de breede naar beneden, 

 dan is de gelijkenis met een schedel vrij groot. De smalle openingen zijn 

 de oogkassen, de stijlvoet is de neus, de dwarse opening de mond. De 

 volksnaam kalfssnuit heeft hierop betrekking. De zaden zijn rimpelig. 



De bloemen zijn alleenstaand in de oksels van gewone of van schutbladen 

 en dan tot eindelingsche trossen vereenigd, zij zijn rood, geelachtig wit 

 of bont. De bladen zijn tegenoverstaand, de bovenste verspreid, enkel- 

 voudig. Kruidachtige planten met cylindrische stengels. 



Bij dit geslacht vindt men als abnormaliteit vrij vaak regelmatige bloemen 

 met 5 meeldraden , 5 knobbels of in het geheel geen knobbels (peloriën). 

 Vooral de, in gewone omstandigheden ontbrekende, topbloem vervormt zich 

 vaak op die wijze. 



Biologische bijzonderheden. De bloemen zijn homogaam en worden door 

 bijen en hommels bestoven. 



Door het verhemelte is de ruimte, waarin zich de meeldraden, dus ook het 

 stuifmeel en de honig bevinden , geheel afgesloten en is dus het stuif- 

 meel tegen regen beschut en de honig alleen toegankelijk voor insecten, 

 die in staat zijn om de bloemkroon te openen. De bijen en hommels, die dit 

 kunnen, doordat zij door hunne zwaarte de onderlip neerdrukken, vliegen 

 aan op de 2 opvallende knobbels van deze. Daarna kruipen zij naar binnen 

 en raken allicht den stempel aan , terwijl zij uit de helmknopjes 2 rond- 

 achtige stuifmeelballen op hun rug krijgen. Kruisbestuiving is dus vrij wel 

 verzekerd. 



Het schijnt, dat de stempel bovendien nog wat prikkelbaar is. 



Volksnamen. Het meest wordt de naam leeuwenbek gebruikt, verder in 

 Salland kousen en schukes en in Limburg leeuwenmuiltje. 



Tabel tot het determineer en der soorten van het geslacht Antirrh inu m. 



A. Plant beneden kaal. Bovenste bladen lancet- tot lijnvormig. Kelkslippen klierachtig 

 behaard, rondachtig-omgekeerd eirond, ' ..-, tot ", i maal zoo lang als de bloemkroon, 

 korter dan de doosvrucht. Zaden eirond, met netvormig uitstekende lijsten. 



k. majus blz. 135. 



B. Plant ruw behaard. Kelkslippen lijnvormig, langer dan de bloemkroon en de ruw be- 

 haarde doosvrucht. Zaden langwerpig, aan de eene zijde met een uitstekende lijst, 

 aan de andere met een diepe groef A. Orontinui blz. 135 



') van het Grieksche anti: als en rhinus: neus of figuurlijk gelaat, omdat de rijpe doos- 

 vrucht wat op een gelaat gelijkt. 



