FAMILIE 94. 



SCROPHULARIACEAE. - 



143 



5. Scrophuléria ' ) Trn. n e I m krui d. 



Kelk 5-slippig met vaak stompe, aan ikn rand vliezige slippen. Bloem- 

 kroon zonder honiggroefje , met buikige of bijna bolronde buis en SWobbigen 

 zoom, die 2-lippig is. De bovenlip is langer dan de onderlip, omgeef t deze 

 in den knoptoestand en is 2-lobbig, de onderlip is 3-lobbig met rechtop- 

 staande of afstaande zijlobben. Meeldraden 4, tweemachtig, met ongebaarde, 

 eenhokkige, zich overdwars openende helmknopjes. Stempel knopvormig. 

 Doosvrucht bolrond of spits eirond, langer dan de kelk, met 2 veelzadige 

 hokjes. Zij opent zich met 2 gave of 2-spletige kleppen, die van het tus- 

 schenschot loslaten. Zaden klem, ruw gerimpeld. 



Bloemen roodachtig of groenachtig bruin, in okselstandige, gaffel vormig 

 beginnende, ongevorkte bijschermen, die vaak tot een eindelingsche pluim 

 vereenigd zijn. Bladen meest tegenoverstaand , gesteeld. Geur onaangenaam. 



Biologische bijzonderheden, in de bloemen wordt aan den voet van het 

 vruchtbeginsel door een wal, die er omheen zit en in 2 symmetrisch ge- 

 plaatste lobben verdeeld is, honig 

 in groote droppels afgescheiden. £ f'% k 



De bloemen (fig. 171) worden 

 vooral door wespen bezocht. Zij 

 zijn proterogynisch. Eerst steekt 

 de rechte stijl uit het midden der 

 bloem en de stempel staat juist 

 in de richting, waarin zich de 

 honig bevindt. De helmknopjes 

 zijn aan den top van half cirkel- 

 vormig gekromde draden , in de 

 holte der kroesvormige bloem- 

 kroon geborgen en zijn nog niet 

 opengesprongen. Later gaat de 

 stempel van die plaats weg, door- 

 dien de stijl zich boog- of knie- 

 vormig naar beneden kromt en nu komen de helmdraden door strekkingen 

 verandering in richting der helmdraden op dezelfde plaats, waardestempel 

 eerst stond, zoodat de kans op kruisbestuiving daardoor zeer groot is. De 

 insecten toch klemmen zich met alle pooten vast aan de buitenzijde der 

 bloemkroon en steken den kop er in, waarbij zij in jonge bloemen den 

 stempel en in oudere de helmknopjes aanraken. Blijven de insecten weg, 

 dan blijft de stempel, die anders na twee dagen verdort, nog langer geschikt 

 om stuifmeel op te nemen en hij blijft ook naar voren gestrekt staan. 

 Strekken zich nu de meeldraden , dan heeft er spontane zelfbestuiving plaats. 



Opmerking bij het verzamelen van Scrophularia-soorten. Daar de vorm 

 van het beginsel van den 5 den meeldraad noodig is om de soorten te onder- 

 scheiden, moet hier behalve een volledig exemplaar ook een geopende 

 bloemkroon gedroogd worden. 



Tabel tot het deler mineeren der soorten van het geslacht Scrophu I aria. 



A. Ongevorkte bijschermen in de oksels van schutbladen , een eindelingsche. pluimachtige 

 bloeiwijze vormend. Bloemstelen langer dan de kelk. Buis der bloemkroon buikig. 



Scrophularia nodosa 

 Fig. 171. 



1 Bloem in den eersten (vrouwelijken) toestand, van- 

 voren gezien, 2 dezelfde, van beneden gezien, 3 

 oudere, zich zelf bestuivende bloem, van ter zijde 

 gezien. 



o kelkslippen, b bloemkroon, c meeldraden, c rudi- 

 mentaire vijfde meeldraad, d vruchtbeginsel, e stijl, 

 ƒ stempel, " honigklier, /; droppel honig. 



! ) van scrophula: krop, wegens het gebruik in vroegeren tijd om kropgezwellen te genezen. 



