144 



— SCROPHULARIACEAE. 



FAMILIE 94. 



Meeldraden ingesloten. Plant kaal, alleen de bloeiwijze meest verspreid klierachtig 

 behaard. 



xi. Wortelstok knolvormig verdikt. Stengel scherp vierkant. Bladen dubbel gezaagd. 

 Kelkslippen smal vliezig gerand. Beginsel van den 5den meeldraad rondachtig, 



overdwars breeder, in den steel versmald S. nodosa blz. 144. 



ê. Stengel gevleugeld vierkant. Bladen scherp gezaagd. Kelkslippen breed vliezig 

 gerand. Beginsel van den 5den meeldraad overdwars langwerpig, in den steel 

 versmald, boven iets 2-lobbig met 2 afstaande lobben . . . . S. alata blz. 145. 

 B. Ongevorkte bijschermen in de oksels van gewone bladen. Buis der bloemkroon kroes- 

 vormig, onder de keel sterk vernauwd. Plant klierachtig dicht behaard. Bladen inge- 

 sneden dubbel gezaagd-getand. Bloemstelen korter dan de kelk. Kelkslippen lang- 

 werpig, ongerand. Meeldraden ten slotte uit de groengele bloemkroon stekend. Beginsel 

 van een 5den meeldraad ontbrekend S. vernalis blz. 146. 



S. nodósa ') L He lm kruid (fig. 172). 



Deze plant is onbehaard en heeft een vleezigen, knolvormig verdikten 

 wortelstok met uitspruitsels. De stengel is scherp vierkant, al of niet ver- 

 takt, gevuld, rechtopstaand, glanzend. De bla- 

 den zijn krachtig, langwerpig-eirond, spits, aan 

 den voet wigvormig in den bladsteel versmald , 

 zelden afgeknot of bijna hartvormig, dubbel 

 gezaagd (de onderste tanden zijn langer en 

 spitser), de bovenste zijn bijna zittend, alle zijn 

 iets glanzend. 



De bloemen staan in een eindelingsche pluim, 

 die van schutblaadjes voorzien is. De bloem- 

 stelen staan rechtop of uitgespreid en zijn 3 a 

 5 maal zoo lang als de kelk. De kelkslippen 

 zijn rondachtig-eirond, stomp, smalvliezig ge- 

 rand. De bloemkroon is 6-9 mM lang, vuilbruin 

 of geelgroen, op den rug bruin, zelden geheel 

 geelgroen met bolronde, kroesvormige buis en 

 2-lippigen zoom met halfcirkelvormige slippen. Het beginsel van den 

 5 den meeldraad is rondachtig, overdwars breeder, in den steel versmald, 

 vaak boven ingedrukt. Er is 1 stijl met een knopvormigen stempel. De 

 vrucht is 6-10 mM lang, eirond, spits, veelzadig (fig. 172). De zaden zijn 

 rondachtig, geelbruin. 2|.- 3-12 dM. Juni—September. 



De plant heeft een onaangenamen geur, die wel wat op dien van Cheno- 

 podium hybridum gelijkt en is vergiftig. 



Biologische bijzonderheden. De groeven op den stengel zijn bijzonder 

 geschikt voor het afloopen van het regenwater van de bladen. Na een 

 flinke regenbui zijn ze dan ook nat, terwijl de niet gegroefde kanten 

 droog blijven. 



Het schijnt, dat de onaangename geur en misschien ook de bruinachtige 

 ikleur der bloemen wespen lokt, althans verschillende soorten (Vespa vul- 

 garis, rufa, germanica, media) zijn geregelde bezoekers der bloemen. Ook 

 zijn enkele malen bijen (Halictus- en Bombussoorten) waargenomen. 



Voorkomen in Europa en in Nederland. De plant komt in geheel Europa 

 op vochtige plaatsen voor. Bij ons is zij op dergelijke plaatsen, langs 

 slooten, wegen, tusschen struiken algemeen. 



Scrophularia nodosa 

 Fig. 172. 



') nodosa = knoopig. 



